Xufunun piramidasındakı Kral otağının sirri: Fironun dəfn mərasimində nələr baş verirdi?
Təxminən 4 500 il əvvəl inşa edilən Misir Böyük Piramidasının mərkəzində yerləşən Kral otağı bu gün də arxeoloqların diqqətini çəkir. Qırmızı qranitdən hazırlanmış sarkofaq, dar kanallar, nəhəng daş konstruksiyalar və itkin firon mumiyası qədim dünyanın ən maraqlı tarixi suallarından bəzilərini ortaya çıxarır.
Misirin Giza yaylasında yerləşən Böyük Piramidanın ən mühüm daxili məkanlarından biri Kral otağıdır. IV sülalənin fironu Xufu (Xeops) üçün inşa edildiyi qəbul edilən bu kamera yalnız qədim Misir dəfn ənənələrini deyil, həm də dövrün mühəndislik imkanlarını öyrənmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kral otağında qırmızı Asuan qranitindən hazırlanmış nəhəng sarkofaq yerləşir. Otağın divarları və tavanı da iri qranit bloklardan qurulub. Lakin burada fironun mumiyası, dəfn avadanlıqları və ya sonrakı dövrlərin kral məzarlarında rast gəlinən dini divar yazıları aşkar edilməyib.
Bu vəziyyət əsas sualı gündəmə gətirir: Xufunun dəfn mərasimi zamanı Kral otağında nə baş verib və fironun cəsədi sonradan hara yoxa çıxıb?
Gundelik.az bununla bağlı araşdırma aparıb.
Qranitdən hazırlanmış xüsusi kamera
Kral otağı piramidanın daxili hissəsində, Böyük Qalereyanın sonunda yerləşir. Təxminən 10,5 metr uzunluğunda, 5,2 metr enində və 5,8 metr hündürlüyündə olan kamera qırmızı qranitdən hazırlanmış konstruksiyası ilə seçilir.
Piramidanın əsas hissəsi əhəngdaşından tikildiyi halda, Kral otağında daha möhkəm və ağır materialdan istifadə olunması diqqət çəkir.
Qranit bloklar Asuan bölgəsindən gətirilib. Bu ərazi Giza yaylasından yüzlərlə kilometr cənubda yerləşir. Daşların Nil çayı vasitəsilə daşınması, daha sonra tikinti sahəsinə çatdırılması qədim Misirdə inkişaf etmiş logistika və əmək təşkilatçılığının mövcudluğunu göstərir.
Otağın mərkəzində yerləşən qranit sarkofaq da xüsusi maraq doğurur. Bir bütöv daş blokundan oyulmuş bu konstruksiyanın uzunluğu təxminən 2,3 metrdir. Sarkofaqın qapağı isə hazırda mövcud deyil.
Onun otağa necə yerləşdirilməsi ilə bağlı əsas izah sarkofaqın tikinti prosesi zamanı, otağın giriş və divarları tamamlanmazdan əvvəl gətirilməsidir. Çünki hazır vəziyyətdə sarkofaqın mövcud keçidlərdən keçirilməsi mümkün görünmür.
Fironun mumiyası niyə tapılmayıb?
Kral otağında aparılmış araşdırmalar zamanı Xufunun mumiyası aşkar edilməyib. Sarkofaq boş vəziyyətdədir və onun orijinal qapağının taleyi də məlum deyil.
Tarixçilərin əsas ehtimallarından biri piramidanın qədim dövrlərdə qarət edilməsi ilə bağlıdır. Bu ssenariyə görə, məzar açılaraq qiymətli əşyalar və digər dəfn avadanlıqları götürülüb.
Digər ehtimala əsasən, fironun mumiyası sonradan başqa yerə köçürülmüş ola bilər. Dəfnin nəzərdə tutulduğu kimi tamamlanmaması da istisna edilmir.
Lakin bu ehtimalların heç biri Xufunun cəsədinin sonrakı taleyini müəyyənləşdirən birbaşa arxeoloji sübutla təsdiqlənməyib.
Otağın üstündəki beş gizli kamera
Kral otağının ən diqqətçəkən mühəndislik xüsusiyyətlərindən biri onun tavanının üstündə yerləşən beş konstruktiv boşluqdur.
Elmi ədəbiyyatda bu məkanlar yükü azaldan kameralar - Relieving Chambers adlandırılır.
Onların əsas funksiyasının yuxarıdakı nəhəng daş kütləsinin yaratdığı təzyiqi bölüşdürmək və Kral otağının tavanını qorumaq olduğu qəbul edilir.
Kameraların yuxarı hissəsində maili daş konstruksiyalar da mövcuddur. Bu sistem qədim misirli memarların böyük çəkilərin idarə olunması ilə bağlı mürəkkəb mühəndislik həllərindən istifadə etdiyini göstərir.
Yuxarı kameralardan birində, Campbell kamerasında, qırmızı boya ilə çəkilmiş qədim işarələr və Xufunun adını daşıyan kartuş aşkarlanıb. Bu tapıntı piramidanın inşası ilə fironun hakimiyyəti arasındakı əlaqəni təsdiqləyən mühüm arxeoloji sübutlardan biridir.
Dar kanalların məqsədi nə idi?
Kral otağının şimal və cənub divarlarından başlayan iki dar kanal da uzun müddətdir müzakirə mövzusudur.
Bu kanallar ənənəvi olaraq havalandırma şaxtaları adlandırılsa da, onların funksiyasının yalnız hava dövranı ilə məhdudlaşdığı sübut edilməyib.
Tədqiqatçılar kanalların dini və astronomik məna daşıya biləcəyini də irəli sürürlər.
Nəzəriyyələrdən birinə görə, şimal kanalı qədim misirlilərin əbədiyyətlə əlaqələndirdiyi, heç vaxt üfüqün altında itən ulduzlara yönəlib. Cənub kanalı isə Orion bürcünün ulduzları ilə əlaqələndirilir.
Qədim Misir dini təsəvvürlərində Orion bürcü ölüm və yenidən doğuluş tanrısı Osiris ilə assosiasiya olunurdu.
Bu baxımdan kanallar fironun ruhunun göyə yüksəlişini simvolizə edən memarlıq elementləri ola bilərdi.
Lakin astronomik uyğunluqlar kanalların mütləq həmin məqsədlə yaradıldığını sübut etmir. Onların dəqiq funksiyası hələ də elmi müzakirə mövzusudur.
Kral otağında hansı dəfn mərasimləri keçirilə bilərdi?
Xufunun dövründə kral dəfnləri yalnız cəsədin sarkofaqa yerləşdirilməsi ilə məhdudlaşmırdı. Qədim misirlilər ölümün başqa bir həyat mərhələsinə keçid olduğuna inanırdılar.
Bu baxımdan mumiyalama, dini dualar və xüsusi mərasimlər dəfn prosesinin mühüm hissəsini təşkil edirdi.
Belə mərasimlərdən biri Ağızın açılması ayini idi. Qədim dini təsəvvürlərə görə, bu mərasim mərhumun axirət dünyasında danışmaq, nəfəs almaq və qidalanmaq qabiliyyətini simvolik şəkildə bərpa edirdi.
Xufunun dəfnində də oxşar dini ənənələrin tətbiq edilməsi mümkündür. Bununla belə, konkret mərasimlərin Kral otağında necə keçirildiyini təsvir edən birbaşa tarixi sənəd mövcud deyil.
Piramidanın daxilində dini mətnlərin və mərasim təsvirlərinin olmaması da diqqət çəkir. Bu xüsusiyyət sonrakı dövrlərin bəzi Misir kral məzarlarından fərqlənir və qədim Misir dəfn mədəniyyətinin zamanla necə dəyişdiyini göstərir.
Müasir texnologiyalar piramidanın sirlərini araşdırır
Son illərdə Böyük Piramidanın tədqiqində kosmik şüalar nəticəsində yaranan muon hissəciklərindən istifadə edilir. Bu hissəciklər daş konstruksiyalardan keçə bildiyi üçün onların köməyi ilə divarları dağıtmadan daxili boşluqları müəyyənləşdirmək mümkündür.
2017-ci ildə Nature jurnalında dərc olunan araşdırmada ScanPyramids layihəsinin alimləri piramidanın daxilində əvvəllər məlum olmayan böyük boşluq aşkar ediblər.
Big Void adlandırılan bu strukturun uzunluğu ən azı 30 metrdir və Böyük Qalereyanın üst hissəsində yerləşir. Onun dəqiq funksiyası və daxilində nə olduğu hələ müəyyən edilməyib.
2023-cü ildə isə tədqiqatçılar piramidanın şimal fasadındakı daş konstruksiyanın arxasında yerləşən, ən azı beş metr uzunluğunda dəhliz formasında boşluğu daha ətraflı araşdırıblar. Bu araşdırmada muon tomoqrafiyası və endoskopik müşahidələrdən istifadə olunub.
Bu kəşflər Böyük Piramidanın daxili quruluşunun hələ tam öyrənilmədiyini göstərir. Bununla belə, aşkar edilmiş boşluqların Kral otağı ilə birbaşa əlaqəli olduğu sübut edilməyib.
Xufunun dövründən qalan papiruslar nəyi açıqlayır?
Piramidanın tikintisi ilə bağlı ən mühüm tarixi mənbələrdən biri 2013-cü ildə Vadi əl-Cərf bölgəsində aşkar edilmiş qədim papiruslardır.
Bu sənədlər arasında Merer adlı nəzarətçinin gündəlik qeydləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qeydlərdə işçi qruplarının Turadan əhəngdaşı bloklarını Nil vasitəsilə Giza yaylasına daşıması təsvir edilir.
Papiruslar piramidanın tikintisinin mürəkkəb təşkilati sistemə əsaslandığını göstərir. Daş karxanaları, su yolları, nəqliyyat və işçi qrupları vahid idarəetmə mexanizmi daxilində fəaliyyət göstərirdi.
Bu sənədlər Kral otağında keçirilmiş dəfn mərasimindən bəhs etməsə də, Xufunun piramidasının inşa edildiyi dövr haqqında nadir ilkin məlumatlar təqdim edir.
Kral otağı yalnız məzar deyildi
Mövcud elmi sübutlar Kral otağının Xufunun kral dəfn kompleksi daxilində nəzərdə tutulmuş əsas məzar kamerası olduğunu göstərir.
Qranit sarkofaq, möhkəmləndirilmiş tavan konstruksiyası və piramidanın daxili planı bu məkanın əvvəlcədən diqqətlə layihələndirildiyini təsdiqləyir.
Otağın memarlığında qədim misirlilərin dini dünyagörüşünün də əks olunduğu ehtimal edilir. Fironun ölümündən sonrakı həyatına və göyə yüksəlişinə dair inanclar piramidanın ümumi memarlıq konsepsiyasının mühüm hissəsi idi.
Bununla belə, Xufunun mumiyasının tapılmaması, kanalların funksiyasının tam aydınlaşdırılmaması və piramidanın daxilində yeni boşluqların aşkar edilməsi tədqiqatların davam etdirilməsini zəruri edir.
Təxminən 4 500 il əvvəl yaradılmış bu məkan qədim Misirin mühəndislik və dini tarixini öyrənmək üçün mühüm mənbə olaraq qalır. Kral otağının ən böyük sirri isə bəlkə də onun daş divarlarında deyil, burada bir vaxtlar baş verən və haqqında çox az məlumatımız olan hadisələrdə gizlənir.
Nuri
Gundelik.az
