Evindəki divarı sökdü, qarşısına yerin altına uzanan nəhəng şəhər çıxdı: 1963-cü ildə üzə çıxan sirr bu gün də araşdırılır

Türkiyənin Kapadokya bölgəsində 1963-cü ildə adi bir ev təmiri zamanı baş verən hadisə dünyanın ən maraqlı arxeoloji kəşflərindən birinə çevrildi. Derinkuyu rayonunda yaşayan bir şəxs evinin zirzəmisindəki divarı sökərkən arxasında naməlum bir otaq aşkar etdi. Araşdırdıqca otaqların bir-birinə keçidlərlə bağlandığı və yerin dərinliklərinə doğru uzandığı məlum oldu. Bu, sadəcə qədim bir zirzəmi deyil, minlərlə insanın yaşaya, qidalana və təhlükədən gizlənə biləcəyi nəhəng yeraltı şəhər idi.

Gundelik.az xəbər verir ki, söhbət Türkiyənin Nevşehir vilayətində yerləşən, çoxmərtəbəli quruluşu və mürəkkəb tunel sistemi ilə tanınan Derinkuyu Yeraltı Şəhərindən gedir. Maraqlıdır ki, bu şəhərin kimlər tərəfindən inşa edildiyi, hansı dövrlərdə genişləndirildiyi və insanların hansı təhlükələrdən qorunmaq üçün burada sığındığı barədə hələ də araşdırmalar aparılır.

Şəhəri kim tikib və insanlar niyə yerin altında gizlənirdilər?

Derinkuyunun mənşəyi ilə bağlı müxtəlif tarixi versiyalar mövcuddur. Türkiyənin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin məlumatına görə, Kapadokyanın yumşaq vulkanik süxurlarında ilk yeraltı məkanlar e.ə. VIII–VII əsrlərdə frigiyalılar tərəfindən yaradılmış ola bilər. Sonrakı dövrlərdə xristian icmaları bu məkanları genişləndirərək çoxmərtəbəli yaşayış və sığınacaq komplekslərinə çeviriblər.

Xüsusilə Bizans dövründə şəhərin əhəmiyyəti artıb. VII–X əsrlərdə bölgədə baş verən ərəb-Bizans müharibələri zamanı yerli xristian əhali hücumlardan qorunmaq üçün yeraltı sığınacaqlardan geniş istifadə edib. Bu məkanlar həmçinin Roma dövründə təqiblərdən qaçan ilk xristianların sığınacağı kimi də tanınır.

Beləliklə, Derinkuyunun tikintisini yalnız bir xalqın və ya bir dövrün adı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Onun müxtəlif mərhələlərdə fərqli icmalar tərəfindən qazıldığı və genişləndirildiyi ehtimal olunur.

Yerin 85 metr dərinliyinə qədər uzanan şəhər

Derinkuyu Yeraltı Şəhəri miqyasına görə Kapadokyanın ən diqqətçəkən tarixi abidələrindən biridir. Kompleksin təxminən 85 metr dərinliyə qədər uzandığı bildirilir. Şəhərin ümumi quruluşunun 18 mərtəbədən ibarət olduğu qeyd edilsə də, hazırda onun yalnız 8 mərtəbəsi ziyarətçilər üçün açıqdır.

Yeraltı şəhərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri burada insanların uzun müddət yaşaması üçün lazımi şəraitin yaradılmasıdır.

Kompleksdə:

- Yaşayış otaqları və yataq yerləri;

- Ərzaq anbarları və zirzəmilər;

- Su quyuları;

- Havalandırma şaxtaları;

- Mətbəxlər və şərab istehsalı üçün məkanlar;

- Tövlələr;

- Kilsələr və ibadət otaqları;

- Təhsil və toplantı məkanları mövcuddur.

Şəhərdə 50-dən çox havalandırma şaxtasının olduğu bildirilir. Bu sistem yerin dərinliklərində hava dövranını təmin edirdi. Digər maraqlı müdafiə vasitəsi isə tunellərin girişində yerləşdirilən nəhəng dairəvi daş qapılardır. Bu daşlar daxildən hərəkət etdirilərək keçidlərin bağlanmasına imkan verirdi. Beləliklə, təhlükə zamanı yeraltı şəhərə daxil olmaq xeyli çətinləşirdi.

20 min insan burada necə yaşaya bilərdi?

Derinkuyu ilə bağlı ən çox diqqət çəkən məlumatlardan biri onun 20 minə qədər insanı qəbul edə bilməsi ilə bağlıdır. Bu rəqəm müxtəlif turizm və tarixi mənbələrdə göstərilsə də, şəhərin real yaşayış tutumu barədə dəqiq elmi razılıq yoxdur.

Bəzi araşdırmalarda bütün kompleksin eyni vaxtda minlərlə insan tərəfindən istifadə edilməsi ehtimalı müzakirə olunur. Digər qiymətləndirmələr isə daimi yaşayışdan daha çox, hücumlar zamanı müvəqqəti sığınacaq funksiyasına diqqət çəkir.

Bu baxımdan Derinkuyunu müasir mənada yeraltı şəhərdən daha çox, təhlükə zamanı insanların həyatını qorumaq üçün yaradılmış mürəkkəb müdafiə və yaşayış sistemi kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Kapadokyanın altında başqa hansı sirlər var?

Derinkuyu bu bölgədəki yeganə yeraltı yaşayış kompleksi deyil. Kapadokyada Kaymaklı başda olmaqla çoxsaylı yeraltı şəhərlər və qayalara oyulmuş məkanlar mövcuddur. Bəzi komplekslərin bir-biri ilə kilometrlərlə uzanan tunellər vasitəsilə əlaqələndirildiyi bildirilir.

Kayseri Bələdiyyəsinin hazırladığı yeraltı tikililər inventarında Kapadokyanın altı rayonunda 183 yeraltı tikili sistemli şəkildə qeydə alınıb. Bu da bölgənin yeraltı memarlıq baxımından nə qədər zəngin olduğunu göstərir.

Tədqiqatçılar bu tikililərin müxtəlif dövrlərdə yenidən istifadə edildiyini, genişləndirildiyini və dəyişdirildiyini bildirirlər. Buna görə də Kapadokyanın yeraltı dünyasının bütün tarixini yalnız bir şəhərin timsalında izah etmək mümkün deyil.

1963-cü il kəşfi əslində nəyi dəyişdi?

1963-cü ildə evin divarının arxasında aşkar edilən keçid Derinkuyunun yenidən araşdırılmasına səbəb oldu. Sonrakı tədqiqatlar nəticəsində yeraltı kompleksin genişliyi üzə çıxdı və ərazi turizm üçün açıldı.

Burada bir məqamı da qeyd etmək lazımdır: 1963-cü il şəhərin tarixdə ilk dəfə kəşf edildiyi tarix kimi qəbul edilməməlidir. Yerli əhalinin bu məkanlardan əvvəlki dövrlərdə də istifadə etdiyi barədə tarixi məlumatlar var. Xüsusilə 1923-cü ildə Türkiyə ilə Yunanıstan arasında həyata keçirilən əhali mübadiləsindən sonra bölgənin xristian icmalarının böyük hissəsinin ərazidən ayrılması yeraltı məkanlarla bağlı yerli biliklərin bir qisminin itirilməsinə səbəb olub.

Beləliklə, 1963-cü ildə baş verən hadisə unudulmuş və əvvəlki istifadəsi barədə məlumatlar zəifləmiş nəhəng yeraltı kompleksin yenidən üzə çıxması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Derinkuyunun əsas sirri isə hələ də maraq doğurur: insanlar min illər əvvəl heç bir müasir texnologiya olmadan qayaların altında belə mürəkkəb şəhərlər qurmağı necə bacarıblar? Üstəlik, Kapadokyanın müxtəlif ərazilərində aşkar edilmiş yeraltı tikililər göstərir ki, bu bölgənin tarixi hələ tam öyrənilməyib.

Nuri
Gundelik.az