Süni intellekt insanları işsiz qoyacaq? - Hansı peşələr təhlükə altındadır?

Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı dünya əmək bazarında dəyişiklikləri sürətləndirir. Artıq bir çox sahədə insan əməyini əvəz edə bilən süni intellekt alətləri bəzi peşələrin gələcəyini sual altına qoyur. Mühasibatlıqdan jurnalistikaya, tərcüməçilikdən proqramlaşdırmaya qədər müxtəlif sahələrdə avtomatlaşdırma prosesi genişlənir.

Bəs yaxın illərdə hansı peşələr risk altına düşəcək, hansılar isə yeni dövrün tələblərinə uyğun dəyişəcək?

Gundelik.az xəbər verir ki, Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) 2025-ci il üçün hazırladığı “Future of Jobs Report” hesabatına əsasən, 2030-cu ilədək dünyada 170 milyon yeni iş yerinin yaradılması, 92 milyon iş yerinin isə aradan qalxması gözlənilir. Bu, nəticədə 78 milyon xalis yeni iş imkanının yaranması deməkdir.

Hesabatda süni intellekt, böyük məlumatların təhlili, proqram təminatının hazırlanması və kibertəhlükəsizlik sahələri gələcəyin ən çox tələbat yaranacaq istiqamətləri sırasında göstərilir.

Hansı peşələr risk altındadır?

Süni intellektin təsirinə ən çox təkrarlanan, standart qaydalar əsasında yerinə yetirilən və rəqəmsal məlumatların emalını tələb edən işlərin məruz qalacağı gözlənilir.

Mühasibatlıq, məlumatların daxil edilməsi, çağrı mərkəzi operatorluğu, ilkin səviyyəli tərcüməçilik, mətn yazarlığı və bəzi inzibati vəzifələr bu baxımdan riskli istiqamətlər hesab olunur.

Süni intellekt artıq maliyyə hesabatları hazırlaya, standart mətnlər yaza, müştərilərin suallarını cavablandıra və müxtəlif dillər arasında tərcümə edə bilir. Bu isə həmin sahələrdə çalışan insanların gündəlik işlərinin bir hissəsinin avtomatlaşdırılması ehtimalını artırır.

Proqramlaşdırma və dizayn sahələri də dəyişikliklərdən kənarda qalmayacaq. Süni intellekt kod yaza, proqram xətalarını müəyyənləşdirə, loqo və reklam materialları hazırlaya, video montaj edə bilir. Nəticədə standart tapşırıqların icrası üçün işçi qüvvəsinə tələbat azala bilər.

Xarici İT mütəxəssislər nə deyir?

NVIDIA şirkətinin baş icraçı direktoru Jensen Huang süni intellektin əmək bazarına təsiri ilə bağlı açıqlamasında diqqətçəkən fikir səsləndirib.

O bildirib: “İşinizi süni intellektə görə itirməyəcəksiniz, süni intellektdən istifadə etməyi bacaran başqa birinə görə itirəcəksiniz”.

Huangın yanaşmasına görə, gələcəkdə süni intellektdən istifadə bacarığı əmək bazarında mühüm üstünlüyə çevriləcək. Bu texnologiyaları mənimsəyən işçilər daha məhsuldar fəaliyyət göstərə biləcəklər.

Anthropic şirkətinin baş icraçı direktoru Dario Amodei isə məsələyə daha ehtiyatlı yanaşır. O, süni intellektin yaxın illərdə ABŞ-da ilkin və orta səviyyəli ofis işlərinin əhəmiyyətli hissəsinə təsir göstərə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Onun fikrincə, bəzi inzibati və digər ağ yaxalı işlərdə ciddi ixtisarlar baş verə bilər.

Hansı peşələrə tələbat artacaq?

Süni intellekt bəzi iş yerlərini aradan qaldırmaqla yanaşı, yeni peşələrin yaranmasına da şərait yaradır. Xüsusilə texnologiya ilə əlaqəli ixtisaslara tələbatın artacağı proqnozlaşdırılır.

Süni intellekt mühəndisləri, data analitikləri, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri, robototexnika mühəndisləri və rəqəmsal sistemlər üzrə ekspertlər gələcəyin əmək bazarında daha çox ehtiyac duyulan mütəxəssislər arasında göstərilir.

Bununla yanaşı, həkimlik, müəllimlik, psixologiya, sosial xidmət və digər insanlarla birbaşa ünsiyyət tələb edən peşələrdə də insan amilinin əhəmiyyətini qoruyacağı gözlənilir.

Peşələr yox olacaq, yoxsa dəyişəcək?

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının (ILO) 2025-ci ildə yayımladığı araşdırmaya görə, dünyada hər dörd işçidən biri müəyyən dərəcədə generativ süni intellektin təsirinə məruz qala biləcək peşədə çalışır.

Təşkilatın qənaətinə əsasən, süni intellektin təsiri nəticəsində iş yerlərinin tamamilə yox olmasından daha çox, mövcud peşələrin dəyişməsi ehtimalı yüksəkdir.

Məsələn, jurnalistlər süni intellektdən məlumatların ilkin emalı və mətnlərin hazırlanmasında, müəllimlər dərs materiallarının tərtibində, həkimlər isə tibbi məlumatların təhlilində istifadə edə biləcəklər. Lakin araşdırma, qərarvermə, məsuliyyət və insanlarla ünsiyyət tələb edən vəzifələrdə mütəxəssislərin rolu qalacaq.

İşçiləri gələcəkdə nə gözləyir?

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, əmək bazarında rəqabətədavamlı qalmaq üçün işçilər yeni texnologiyalara uyğunlaşmalı, rəqəmsal bacarıqlarını inkişaf etdirməli və süni intellekt alətlərindən istifadə etməyi öyrənməlidirlər.

Dünya İqtisadi Forumunun hesabatında 2025–2030-cu illərdə işçilərin mövcud bacarıqlarının orta hesabla 39 faizinin dəyişəcəyi və ya aktuallığını itirəcəyi proqnozlaşdırılır.

Beləliklə, süni intellektin inkişafı yalnız texnologiya sektorunda deyil, demək olar ki, bütün əmək bazarında yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Qarşıdakı illərdə bəzi peşələrə tələbat azala, digərləri isə tamamilə yeni məzmun qazana bilər. Əsas üstünlük isə süni intellektlə rəqabət aparan deyil, bu texnologiyadan səmərəli istifadə etməyi bacaran insanların tərəfində olacaq.

Nuri
Gundelik.az