Qaya duzu, dəniz duzu, Himalay duzu… - Mütəxəssis onların hamısına qarşı xəbərdarlıq etdi

Orqanizmdə maye balansının qorunması və normal funksiyaların davam etdirilməsi üçün vacib minerallardan biri olan duz normadan artıq qəbul edildikdə sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər. Araşdırmalara görə, duzun həddindən artıq istifadəsi yalnız qan təzyiqi, ürək-damar sistemi və böyrəklərə deyil, qaraciyərə də mənfi təsir göstərir. Dr. Hasan Hacıosman duz istehlakı ilə bağlı mühüm məlumatlar verib.

Gundelik.az xəbər verir ki, Dr. Hasan Hacıosman həddindən artıq duz istehlakının xüsusilə hipertoniya, ürək-damar və böyrək xəstəlikləri ilə yanaşı, qaraciyər üçün də ciddi risklər yaratdığına diqqət çəkib.

O bildirib ki, gündəlik qidalanma zamanı fərqinə varmadan qəbul edilən duzun miqdarını azaltmaq xroniki xəstəliklərdən qorunmaq üçün mühüm addımdır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) böyüklərə gündəlik 5 qramdan az duz qəbul etməyi tövsiyə edir. Bu miqdara yalnız yeməklərə əlavə edilən duz deyil, həmçinin çörək, pendir, zeytun, kolbasa-sosiska məhsulları və hazır qidaların tərkibindəki duz da daxildir.

Duzun əsas komponentlərindən biri olan natrium orqanizmdə maye balansının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Lakin həddindən artıq natrium qəbulu bədəndə mayenin saxlanmasına və qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Yüksək qan təzyiqi isə infarkt, insult və digər ürək-damar xəstəlikləri üçün mühüm risk faktorudur.

Bununla belə, xroniki xəstəliklər adətən yalnız bir səbəbdən yaranmır. Qidalanma vərdişləri, fiziki aktivlik səviyyəsi, genetik meyillilik, yaş və digər sağlamlıq problemləri birlikdə təsir göstərir. Buna görə də duz istehlakının azaldılması xüsusilə hipertoniya və ürək-damar xəstəliklərindən qorunmaq üçün sağlam həyat tərzinin vacib hissəsi hesab olunur.

Böyrək sağlamlığı üçün duz istehlakına diqqət!

Böyrəklər orqanizmdə su və elektrolit balansının qorunmasında, həmçinin artıq natriumun xaric edilməsində mühüm rol oynayır.

Dr. Hasan Hacıosman bildirib ki, yüksək duz istehlakı qan təzyiqini artıraraq böyrəklərin üzərinə düşən yükü ağırlaşdıra bilər.

Hipertoniya ilə böyrək xəstəlikləri arasındakı bu əlaqə zaman keçdikcə böyrəklərin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Xüsusilə xroniki böyrək xəstəliyi olan insanların duz istehlakına nəzarət etməsi vacibdir. Bununla yanaşı, duzun nə dərəcədə məhdudlaşdırılması insanın mövcud xəstəliklərinə və sağlamlıq vəziyyətinə uyğun olaraq müəyyən edilməlidir.

Normal çəkidə olmaq qaraciyər xəstəliyi riskini aradan qaldırmır

Qaraciyər yağlanması dedikdə, adətən artıq çəki, piylənmə, insulin müqaviməti və metabolik problemlər yada düşür.

Lakin mütəxəssisin sözlərinə görə, normal bədən çəkisinə sahib insanlarda da qaraciyər xəstəlikləri yarana bilər.

2026-cı ilin sentyabr ayında Duke-NUS Tibb Məktəbi və University College London tədqiqatçılarının iştirakı ilə yayımlanan eksperimental araşdırma yüksək duz tərkibli qidalanmanın piylənməsi olmayan siçanlarda qaraciyər metabolizmini dəyişdirə, iltihablanma və fibroz proseslərini sürətləndirə biləcəyini göstərib.

Araşdırma zamanı qaraciyərdə yağ toplanması nisbətən az olsa da, ciddi iltihablanma və toxumaların sərtləşməsi müşahidə edilib.

Bu nəticələr normal çəkidə olan insanlarda da qaraciyər yağlanmasının fərqli bioloji mexanizmlərlə inkişaf edə biləcəyinə işarə edir.

Lakin araşdırmanın heyvanlar üzərində aparıldığını nəzərə almaq lazımdır. Yüksək duz istehlakının insanlarda da eyni mexanizmlə xəstəliyə səbəb olduğunu təsdiqləmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

Gizli duz mənbələrinə diqqət!

Duz istehlakını azaltmaq istəyən insanlar yalnız yeməklərə əlavə etdikləri duza deyil, hazır və emal olunmuş qidalara da diqqət yetirməlidirlər.

Dr. Hasan Hacıosman gündəlik duz qəbulunu artıran əsas məhsulları belə sadalayıb:

- Çörək;

- Pendir;

- Zeytun;

- Turşular;

- Kolbasa və sosiska məhsulları;

- Hazır şorbalar;

- Paketlənmiş qəlyanaltılar;

- Müxtəlif souslar.

Mütəxəssis duz istehlakını azaltmaq üçün bir sıra tövsiyələr də verib:

- Yemək hazırlayarkən əlavə edilən duzun miqdarını tədricən azaltmaq;

- Yemək masasında duzqabı saxlamamaq;

- Yeməyin dadına baxmadan əlavə duz tökməmək;

- Paketlənmiş məhsulların üzərindəki duz və natrium miqdarlarını müqayisə etmək;

- Hazır məhsulların istehlakını məhdudlaşdırmaq;

- Yeməklərə limon, sarımsaq və müxtəlif ədviyyatlar əlavə edərək dad vermək.

Mütəxəssis xüsusilə qaya duzu, dəniz duzu və Himalay duzunun da sağlam hesab edilməsinin düzgün olmadığını vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, bu duzların da əsas tərkib hissəsi natrium xloriddir. Buna görə də duzun növünü dəyişmək həddindən artıq natrium qəbulunun yaratdığı sağlamlıq risklərini aradan qaldırmır.

Bəzi insanlar üçün kalium tərkibli, natriumu azaldılmış duz alternativləri seçim ola bilər. Lakin böyrək xəstəliyi olanlar və qanda kalium səviyyəsini yüksəldə bilən dərmanlardan istifadə edənlər bu məhsulları həkim məsləhəti olmadan qəbul etməməlidirlər.

Bundan əlavə, yod qəbulunu dəstəkləmək baxımından yodlaşdırılmış duza üstünlük verilməsi də vacibdir.

Xroniki xəstəliklərdən qorunmaq üçün kompleks yanaşma vacibdir

Dr. Hasan Hacıosman bildirib ki, xroniki xəstəliklərin qarşısını almaq üçün yalnız bir qidaya və ya vərdişə diqqət yetirmək kifayət deyil. Ümumi həyat tərzi bütövlükdə qiymətləndirilməlidir.

Onun sözlərinə görə, bu yanaşmanın əsas komponentləri aşağıdakılardır:

- Balanslaşdırılmış qidalanma;

- Müntəzəm fiziki aktivlik;

- Sağlam bədən çəkisinin qorunması;

- Siqaretdən istifadə etməmək;

- Qan təzyiqi, qan şəkəri və xolesterin səviyyələrinə nəzarət etmək.

Bundan əlavə, xroniki xəstəliyi olan şəxslər dərmanlarını həkimin təyin etdiyi qaydada qəbul etməli və mütəmadi tibbi müayinələri unutmamalıdırlar.

Mütəxəssis sonda duz istehlakının azaldılmasının bütün bu tədbirləri tamamlayan və sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayan addımlardan biri olduğunu vurğulayıb.

Nuri
Gundelik.az