20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan tarixi hadisəni ifadə edir. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin və Konstitusiya quruluşunun bərpası ölkənin siyasi və hüquqi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edilib.
Bu tarix yalnız 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələri xatırlamaq baxımından deyil, Azərbaycanın uzun illər ərzində ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası istiqamətində apardığı mübarizənin nəticələrini dəyərləndirmək baxımından da əhəmiyyətlidir. 2020-ci ildə əldə olunan hərbi-siyasi nəticələrdən sonra 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin təmin olunması yeni reallıq formalaşdırdı. Bunun ardınca işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma, Böyük Qayıdış, təhlükəsizliyin və dayanıqlı həyatın təmin edilməsi kimi mühüm vəzifələr ön plana çıxdı.
Dövlət Suverenliyi Gününün tarixi əhəmiyyəti, Azərbaycanın qarşısında dayanan yeni vəzifələr və 20 Sentyabrın ölkənin gələcək inkişafı baxımından ifadə etdiyi məna barədə “Gundelik.az” xəbər portalının suallarını politoloq Rəşad Bayramov cavablandırır.
Rəşad müəllim, ilk olaraq 20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Gününün Azərbaycanın dövlətçilik tarixindəki əhəmiyyətini necə xarakterizə edərdiniz?
– 20 Sentyabr Azərbaycan dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrindən birini təşkil edən əlamətdar tarixdir. Bu günü yalnız 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələrlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. 20 Sentyabr, hər şeydən əvvəl, Azərbaycanın uzun illər davam edən ərazi bütövlüyü və suverenlik mübarizəsinin nəticəsini ifadə edir.
2023-cü il sentyabrın 19-da başlayan lokal xarakterli antiterror tədbirlərinin sentyabrın 20-də başa çatması ilə Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi və Konstitusiya quruluşunun bərpası təmin edildi. Məhz bu hadisədən sonra 20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması qərara alındı. 2024-cü il sentyabrın 19-da imzalanmış Prezident Sərəncamında da bu qərarın əsası kimi Azərbaycanın bütün ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunması və dövlət suverenliyinin bərpası göstərilir.
Bu tarixin mahiyyətini yalnız 2023-cü il hadisələri ilə əlaqələndirmək nə dərəcədə doğrudur?
– Əslində, 20 Sentyabr daha uzun və mürəkkəb tarixi prosesin nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan 30 ildən artıq müddətdə ərazi bütövlüyünün pozulması, işğal və onun yaratdığı humanitar problemlərlə üzləşdi. Bu dövrdə yüz minlərlə insan öz doğma yurdlarından məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü, şəhər və kəndlər dağıdıldı.
2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticə əldə edildi. 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələr isə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin olunması ilə nəticələndi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatında da 2020-ci il müharibəsi və 2023-cü il sentyabr hadisələri nəticəsində ərazi bütövlüyü və suverenliyin tam bərpa edildiyi qeyd olunur.
20 Sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsinin əsas siyasi və hüquqi mahiyyəti nədən ibarətdir?
– Burada əsas məsələ dövlət hakimiyyətinin ölkənin bütün ərazisində təmin edilməsidir. Suverenlik dövlətin öz ərazisində qanunlarını və dövlət idarəçiliyini həyata keçirməsi ilə birbaşa bağlıdır.
2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamla sentyabrın 20-si hər il Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilməyə başlanıb. Sərəncamda 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın bütün ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunduğu və dövlət suverenliyinin bərpa edildiyi xüsusi vurğulanır.
Suverenliyin tam bərpasından sonra Azərbaycanın qarşısında hansı əsas vəzifələr dayanır?
– Suverenliyin bərpası özü son məqsəd deyil, eyni zamanda yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Artıq əsas məsələlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı həyatın qurulmasıdır.
Buraya şəhər və kəndlərin bərpası, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi, məşğulluğun təmin olunması və ən əsası, insanların öz doğma yurdlarına qayıdışının davam etdirilməsi daxildir.
Bu baxımdan Böyük Qayıdış prosesi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə müxtəlif yaşayış məntəqələrinin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə öz doğma yurdlarına qayıtması həyata keçirilir.
20 Sentyabrın regional proseslər baxımından əhəmiyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
– Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqlar formalaşdırıb. Bu reallıqlar region dövlətləri arasında münasibətlərin gələcək istiqamətləri baxımından da əhəmiyyətlidir.
Bu mərhələdə əsas məsələlərdən biri yaranmış yeni şəraitin davamlı sülhə, regional əməkdaşlığa, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişlənməsinə və iqtisadi inkişaf imkanlarına çevrilməsidir.
Dövlət Suverenliyi Gününün cəmiyyət üçün hansı mesajı var?
– Bu gün, ilk növbədə, dövlətçilik məsuliyyətini və milli birliyin əhəmiyyətini xatırladır. Suverenlik yalnız hüquqi və siyasi anlayış deyil. O, həm də dövlətin gələcəyinə, onun inkişafına və təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət deməkdir.
20 Sentyabr Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb yolun nəticəsini göstərməklə yanaşı, qarşıda yeni mərhələnin dayandığını da xatırladır. Bu mərhələdə əsas məqsədlərdən biri əldə olunmuş nəticələrin qorunması və ölkənin bütün ərazisində dayanıqlı inkişafın təmin edilməsidir.
Sonda 20 Sentyabr tarixini bir cümlə ilə necə ifadə edərdiniz?
– 20 Sentyabr Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyinin tam bərpasını ifadə edən tarixi gün olmaqla yanaşı, müstəqil dövlətçilik şəraitində yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcını simvolizə edir.
Gundelik.az
