Müasir dövrdə xarici dil bilmək artıq əlavə üstünlük deyil, uşağın gələcək təhsil və karyera imkanları baxımından vacib bacarıqlardan biri hesab olunur. Bu səbəbdən bir çox valideyn övladının xarici dil öyrənməsinə mümkün qədər erkən yaşda başlamağa çalışır. Lakin burada valideynləri düşündürən əsas sual dəyişmir: uşaq xarici dilə neçə yaşında başlamalıdır? Bəziləri məktəbəqədər dövrü daha əlverişli hesab edir, bəziləri isə uşağın əvvəlcə ana dilində möhkəm baza formalaşdırmasının vacib olduğunu düşünür. Əslində isə məsələyə yalnız yaş göstəricisi ilə yanaşmaq düzgün deyil. Uşağın psixoloji hazırlığı, marağı, dilə məruz qalma tezliyi və tədris metodunun yaşına uyğun seçilməsi də mühüm rol oynayır.
Təhsil eksperti Anar Kazımov Gundelik.az-a açıqlamasında bildirib ki, xarici dil öyrənməyə başlamaq üçün bütün uşaqlara uyğun vahid yaş həddi müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Onun sözlərinə görə, uşağın erkən yaşdan xarici dillə tanış olması müəyyən üstünlüklər yaratsa da, bu proses məcburi və ağır dərs formasında təşkil edilməməlidir:
“Xarici dil öyrənməyə erkən yaşda başlamaq uşağın həmin dili eşitməsinə, səslərə alışmasına və tədricən söz ehtiyatı formalaşdırmasına imkan verir. Lakin burada yaşdan daha çox metodika önəmlidir. Məsələn, 3-4 yaşlı uşağa böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş qrammatika qaydalarını öyrətmək və ondan uzun müddət dərs tələb etmək doğru yanaşma deyil. Bu yaşda uşaqlar dili oyun, mahnı, şəkillər, animasiyalar və gündəlik ünsiyyət vasitəsilə daha rahat mənimsəyirlər”.
Anar Kazımovun fikrincə, məktəbəqədər yaş dövründə əsas məqsəd uşağın xarici dildə sərbəst danışmasını tələb etmək yox, onda həmin dilə qarşı maraq yaratmaq olmalıdır. Uşaq dili nə qədər çox eşidərsə və onu gündəlik fəaliyyətlərdə nə qədər çox görərsə, öyrənmə prosesi bir o qədər təbii gedə bilər. Bu səbəbdən valideynlərin evdə də uşağın xarici dillə təmasını təmin etməsi tövsiyə olunur. Sadə sözlərdən istifadə etmək, xarici dildə mahnılar dinləmək, yaşa uyğun kitablar oxumaq və gündəlik əşyaların adlarını həmin dildə öyrətmək bunun üçün kifayət qədər sadə üsullardır.
Ekspert hesab edir ki, 3-6 yaş aralığında uşağın xarici dilə marağının formalaşdırılması üçün əlverişli imkanlar mövcuddur. Lakin bu, həmin yaşda dil öyrənməyən uşağın sonradan uğur qazana bilməyəcəyi anlamına gəlmir. “Valideynlər bəzən düşünürlər ki, uşaq 3 və ya 4 yaşında xarici dil öyrənməyə başlamayıbsa, artıq gecikib. Bu, doğru deyil. 6, 7, 8 və daha yuxarı yaşlarda da xarici dil uğurla öyrənilə bilər. Əsas məsələ uşağın sistemli şəkildə məşğul olması və düzgün istiqamətləndirilməsidir”, – deyə Anar Kazımov bildirib.
Təhsil eksperti vurğulayıb ki, valideynlərin yol verdiyi əsas səhvlərdən biri uşağı digər uşaqlara müqayisə etməkdir. Bir uşağın 4 yaşında çoxlu söz bilməsi digər uşağın da eyni nəticəni göstərməli olduğu anlamına gəlmir. Uşaqların qavrama və öyrənmə sürəti fərqli olduğu üçün valideynlər nəticəni yalnız yaşa və ya digər uşaqlara əsasən qiymətləndirməməlidirlər.
“Uşaq xarici dili öyrənərkən özünü rahat hiss etməlidir. Əgər valideyn hər gün ‘niyə bu sözü yadında saxlamadın?’, “niyə danışa bilmirsən?” kimi suallarla uşağa təzyiq göstərirsə, bu, onda dilə qarşı marağı azaltmaqla yanaşı, müəyyən qorxu da yarada bilər. Uşağın səhv etməsinə imkan vermək lazımdır. Dil öyrənmək prosesində səhv etmək normaldır”, – o deyib.
Anar Kazımovun sözlərinə görə, uşağın xarici dil öyrənməsində kurs və müəllim seçimi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Valideynlər yalnız kursun adını və ya dərsin qiymətini deyil, istifadə olunan metodikanı, qruplardakı uşaq sayını və müəllimin uşaqlarla ünsiyyət formasını da nəzərə almalıdırlar. Xüsusilə kiçik yaş qruplarında dərslərin oyun elementləri ilə keçirilməsi uşağın diqqətini saxlamaq baxımından daha məqsədəuyğun ola bilər.
Ekspert qeyd edib ki, xarici dilin öyrənilməsində davamlılıq da ən az yaş qədər vacibdir. Həftədə bir neçə saat dərsə gedib qalan müddətdə dillə heç bir təmasda olmamaqla sürətli nəticə gözləmək düzgün deyil. Uşaq öyrəndiyi söz və ifadələri müxtəlif situasiyalarda təkrar etdikcə onların yadda qalması asanlaşır. Bu baxımdan valideynin də prosesə müəyyən qədər cəlb olunması faydalıdır.
“Ən yaxşı nəticə uşağın xarici dili yalnız dərs kimi qəbul etmədiyi zaman əldə olunur. Dil onun üçün ünsiyyət, oyun və gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməlidir. Valideyn də uşağın marağını dəstəkləməlidir. Uşağa ‘bu dili mütləq bilməlisən’ deməkdənsə, həmin dilin ona hansı imkanlar verəcəyini göstərmək daha doğru yanaşmadır”, – deyə Anar Kazımov əlavə edib.
Təhsil eksperti hesab edir ki, valideynlər uşağın xarici dil öyrənməsinə başlaması ilə bağlı qərar verərkən onun fərdi xüsusiyyətlərini də nəzərə almalıdırlar. Uşaq ana dilində ünsiyyət qurmaqda, fikirlərini ifadə etməkdə və ya diqqətini toplamaqda çətinlik çəkirsə, xarici dil dərslərinin intensivliyini müəyyənləşdirərkən bu məqamlar nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda, uşağın öz istəyinin olması da prosesin səmərəliliyinə müsbət təsir göstərə bilər.
Beləliklə, uşağın xarici dil öyrənməyə başlaması üçün “mütləq bu yaşda olmalıdır” prinsipi yoxdur. Erkən yaşlarda dilə məruz qalmaq müəyyən üstünlüklər yarada bilər, lakin uğurun əsas şərti yalnız yaş deyil. Düzgün metodika, davamlı məşğələ, uyğun dil mühiti və uşağın psixoloji rahatlığı daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Valideynlərin əsas məqsədi isə uşağı mümkün qədər tez danışdırmaq deyil, onda xarici dilə qarşı maraq və müsbət münasibət formalaşdırmaq olmalıdır.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
