Məktəbdə bütün fənlərdən yüksək qiymət alan, olimpiadalarda iştirak edən və müəllimləri tərəfindən nümunəvi şagird kimi xarakterizə olunan uşağın universitetə daxil olduqdan sonra gözlənilmədən çətinlik yaşaması valideynlər üçün təəccüblü görünə bilər. “Bu uşaq məktəbdə əla oxuyurdu, bəs universitetdə niyə geridə qalır?” sualı da məhz belə hallarda ortaya çıxır. Əslində isə burada ziddiyyət yoxdur. Çünki məktəbdə yüksək qiymət almaqla universitetdə uğurlu olmaq eyni bacarıqlar toplusunu tələb etmir. Məktəb sistemi daha çox verilən materialın mənimsənilməsini, yadda saxlanılmasını və müəyyən standartlar çərçivəsində qiymətləndirilməsini ön plana çıxara bilər. Universitet və əmək bazarı isə tələbədən daha çox müstəqil düşünməyi, araşdırma aparmağı, qərar qəbul etməyi, problem həll etməyi, fikrini əsaslandırmağı və öyrəndiklərini praktik vəziyyətlərdə tətbiq etməyi tələb edir.
Bakı Ali Neft Məktəbinin müəllimi, təhsil mütəxəssisi Elşən Fərzəliyev mövzu ilə bağlı Gundelik.az-a bildirib ki, yüksək məktəb qiymətləri şagirdin akademik hazırlığının göstəricisi olsa da, onun bütün həyati və peşəkar bacarıqlara sahib olduğunu avtomatik şəkildə təsdiqləmir.
Onun sözlərinə görə, şagirdin məktəbdə uğurlu olması ilə universitetdə uğur qazanması arasında müəyyən fərqlər mövcuddur:
“Əlaçı şagird dedikdə biz çox vaxt dərslərini vaxtında hazırlayan, müəllimin verdiyi tapşırıqları düzgün yerinə yetirən və imtahanlarda yüksək nəticə göstərən uşağı nəzərdə tuturuq. Bu, əlbəttə ki, müsbət göstəricidir. Lakin yüksək qiymət hər zaman uşağın müstəqil düşünmə, analiz etmə, problem həll etmə və yeni situasiyalara uyğunlaşma bacarığının yüksək olduğunu göstərmir. Məktəbdə şagird müəyyən çərçivə daxilində işləyir: mövzu verilir, material izah olunur, tapşırıq təqdim edilir və nəticə qiymətləndirilir. Universitetdə isə tələbədən daha çox müstəqillik tələb olunur. Ona görə də məktəbdə bütün fənlərdən yüksək qiymət alan şagird universitet mühitində ilk mərhələdə çətinliklə qarşılaşa bilər”.
Elşən Fərzəliyev hesab edir ki, bu məsələdə valideynlərin və məktəblərin yanaşması da mühüm rol oynayır. Onun fikrincə, uşağın yalnız qiymətinə fokuslanmaq əvəzinə, onun hansı bacarıqları formalaşdırdığına diqqət yetirmək lazımdır:
“Biz uşağın uğurunu yalnız qiymətlə ölçməməliyik. Şagirdin sual verməsi, fərqli fikir irəli sürməsi, səhv etməkdən qorxmaması, öz fikrini arqumentlərlə müdafiə etməsi, araşdırma aparması, komanda ilə işləməsi və qarşısına çıxan problemi həll etməyə çalışması da ən az qiymət qədər əhəmiyyətlidir. Əgər uşaq məktəbdə yalnız düzgün cavabı tapmağa öyrəşirsə, universitetdə açıq suallarla, fərqli yanaşmalarla və müstəqil qərar tələb edən tapşırıqlarla qarşılaşanda çətinlik yaşaya bilər. Buna görə də təhsilin əsas məqsədi sadəcə yüksək bal toplayan şagird yetişdirmək yox, öyrəndiyini real həyatda tətbiq edə bilən şəxs formalaşdırmaq olmalıdır”.
Mütəxəssis vurğulayıb ki, bu, məktəb qiymətlərinin əhəmiyyətsiz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, yüksək qiymətlər nizam-intizamın, məsuliyyətin və akademik hazırlığın mühüm göstəricilərindən biridir. Lakin bu göstəricilər real bacarıqlarla tamamlanmadıqda gözlənilən nəticə hər zaman əldə olunmaya bilər.
Məsələnin digər tərəfi isə universitetə keçidin özüdür. Məktəbdə müəllim şagirdin fəaliyyətini daha yaxından izləyir, tapşırıqları xatırladır və müəyyən istiqamət verir. Universitetdə isə tələbə artıq öz vaxtını özü planlaşdırmalı, mühazirələrdən əlavə müstəqil çalışmalı, böyük həcmdə informasiyanı seçib təhlil etməli və nəticəyə görə məsuliyyəti üzərinə götürməlidir.
Bu səbəbdən məktəbdə “əlaçı” olmaq universitetdə avtomatik uğur zəmanəti deyil. Eyni zamanda məktəbdə orta nəticə göstərən bir şagirdin universitetdə və sonrakı peşə həyatında uğursuz olacağı da düşünülməməlidir. Bəzən yüksək nəticə üçün lazım olan bacarıqlar məhz daha sonrakı mərhələlərdə formalaşır.
Əsas məsələ uşağı yalnız qiymət almağa deyil, öyrənməyə, düşünməyə və tətbiq etməyə hazırlamaqdır.
Çünki həyatın ən çətin imtahanlarında qarşıya “A, B, C, D” variantları çıxmır. Orada insanın yaddaşından daha çox düşünmə qabiliyyəti, bilikdən daha çox onu tətbiq etmək bacarığı və hazır cavabdan daha çox düzgün qərar vermək qabiliyyəti tələb olunur.
Nurıddin Abdullayev
Gundelik.az
