Rusiyanın məşhur televiziya aparıcısı öz verilişində Böyük Britaniyanı hədəfə alır və ağır sözlər söyləyir.
Düzü, sadəcə sevinirəm ki, nüvə düyməsi onun əlində deyil.
“Biz hələ də Londonu və ya Birmingemi məhv etməmişik,” – Vladimir Solovyov hürür kimi danışır. “Biz bu britaniyalı murdarları hələ də yer üzündən silməmişik.”
Səsi elə gəlir ki, buna görə məyusdur.
“Biz hələ də o lənətə gəlmiş BBC-ni, içində o Steve Rotten-berg olan BBC-ni buradan qovmamışıq. O, elə gəzib-dolanır ki, sanki… nəcis edən dəlincək kimidir… o, ölkəmizin şüurlu düşmənidir!”
Mənim dünyama xoş gəlmisiniz: Rusiyada BBC müxbirinin dünyasına.
Biz bu dünyanın bir hissəsini “Our Man in Moscow” filmində göstəririk. BBC Panorama üçün hazırlanan bu film Kremlin Ukraynaya qarşı müharibəni davam etdirdiyi, ölkə daxilində nəzarəti sərtləşdirdiyi və Prezident Tramp ilə münasibətlər qurduğu bir dövrdə BBC-nin Moskva bürosunun bir ilini izləyir.
Dəlincək bənzətməsi məni narahat etmir. Dəlincəklər şirindir. Üstəlik, onların dərisi qalındır — buradakı xarici müxbirin də qalın dərisi olmalıdır.
Amma “Rusiyanın düşməni”? Bu, ağrıdır. Mən otuz ildən çoxdur Moskvada yaşayıb işləyirəm. Gənc yaşlarımda rus dilinə, ədəbiyyatına və musiqisinə aşiq olmuşdum. Leeds Universitetində oxuyarkən rus xalq klassiklərini ifa edən xor idarə edirdim. Bir konsert üçün rusca bir mahnı da yazmışdım: o mahnı çox paltar geyindiyi üçün əriyən qar adamı haqqındaydı.
Elə o qar adamı kimi, mənim tanıdığım Rusiya da 2022-ci ilin fevralında sanki əridi. Ukraynaya qarşı tammiqyaslı işğalla dünyanın ən böyük ölkəsi ən qaranlıq yola qədəm qoydu. Prezident Putinin “xüsusi hərbi əməliyyatı” İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Avropanın ən ölümcül müharibəsinə çevrildi.
Geriyə baxanda, bu heç də qəfil baş verməmişdi: Rusiya 2014-cü ildə Ukraynadan Krımı ilhaq etmişdi; daha əvvəl də Ukraynanın şərqində silahlı üsyanı maliyyələşdirməkdə, qızışdırmaqda və təşkil etməkdə ittiham olunurdu. Qərblə münasibətlər getdikcə gərginləşirdi.
Buna baxmayaraq, tammiqyaslı işğal bir dönüş nöqtəsi oldu.
Sonrakı günlərdə burada narazılığı susdurmaq və hakimiyyəti tənqid edənləri cəzalandırmaq üçün repressiv yeni qanunlar qəbul edildi. BBC platformaları bloklandı. Birdən-birə Rusiyadan reportaj vermək sanki hüquqi minalarla dolu sahənin üzərindən nazik ipdə yeriməyə bənzədi. Çağırış belə idi: baş verənləri dəqiq və dürüst şəkildə işıqlandırmaq, amma bu ipdən yıxılmamaq.
2023-cü ildə Wall Street Journal müxbirinin həbsi göstərdi ki, xarici pasport da “həbsdən qoruyan kart” deyil. ABŞ vətəndaşı Evan Gershkovich casusluq ittihamı ilə məhkum edildi. O, 16 ay həbsdə qaldı. O özü, işlədiyi qurum və ABŞ hakimiyyəti bu işi saxta və qurama adlandırdı.
BBC-nin Moskva ofisində indi daha kiçik bir komandayıq. Birlikdə Rusiyadan reportaj verməyin gündəlik çətinliklərini aşmağa çalışırıq.
Prodüser Ben Tavener və mən Rusiyaya girib-çıxarkən tez-tez “əlavə yoxlamalarla” üzləşirik. Kremlin “dost olmayan” adlandırdığı ölkələrdən olan reportyorlara (bura Böyük Britaniya da daxildir) artıq bir illik icazələr verilmir. Bizim jurnalist vizalarımız və akkreditasiya kartlarımız hər üç aydan bir yenilənməlidir.
Əvvəllər danışmağa razı olan bir çox müsahiblər indi ehtiyat edir. Yəqin düşünürlər ki, beynəlxalq gərginliyin artdığı bir vaxtda BBC ilə əlaqəli görünmək riskə dəyməz.
Buna baxmayaraq, Rusiyada fəaliyyətini saxlayan digər Qərb yayımçıları kimi biz də hələ də Kremlin tədbirlərinə dəvətlər alırıq.
Və bəzən Prezident Putinə sual vermək fürsəti də əldə edirəm.
Hətta mətbuat konfransında tək bir sual-cavab belə, Rusiya prezidentinin düşüncə tərzi barədə dəyərli ipucu verə bilər.
Vladimir Putini Qərbə qarşı inciklik idarə edir: NATO-nun şərqə doğru genişlənməsi, Qərb liderlərinin illərlə Rusiyaya hörmətsizlik etdiyini düşündüyü yanaşma. Tənqidçiləri isə onu imperiya ambisiyalarında, Rusiyanın təsir dairəsini yenidən qurmaq istəməkdə ittiham edir.
“Yeni ‘xüsusi hərbi əməliyyatlar’ olacaqmı?” – mən ötən ilin dekabrında Putindən planları barədə daha geniş sualın tərkibində soruşdum.
“Əgər bizə hörmət etsəniz, heç bir əməliyyat olmayacaq. Əgər maraqlarımıza hörmət etsəniz…” – Kremlin lideri cavab verdi.
Bu isə belə bir sual doğurur: əgər Putin Rusiyanın maraqlarına hörmət olunmadığı qənaətinə gəlsə, onda nə olacaq?
Donald Tramp yenidən Ağ Evə qayıtdıqdan sonra Moskva düşünür ki, Vaşinqton ona daha çox hörmət göstərir. Ötən avqust Alyaskadakı sammitdə ABŞ prezidenti Rusiya lideri üçün “qırmızı xalça” sərdi. Tramp Putini Ankorica dəvət etməklə onu təcriddən çıxardı — baxmayaraq ki, sammit Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini bitirmədi.
Hər şey də Moskvanın istədiyi kimi getməyib. Rusiyanın müttəfiqi olan Venesuela prezidenti Nikolas Maduro bu yaxınlarda ABŞ qoşunları tərəfindən ələ keçirildi. Daha sonra Amerika Atlantik okeanında Rusiyanın bayrağı altında üzən bir neft tankerini ələ keçirdi.
Buna baxmayaraq, son 12 ayda Kremlin Amerikaya qarşı nə qədər az tənqid səsləndirdiyi diqqətçəkicidir. Moskva düşünür ki, Tramp administrasiyası ilə yaxşı münasibətlər Ukrayna müharibəsini Kremlin xeyrinə bitirməyə kömək edəcək.
Ona görə də indi Rusiya dövlət mediasındakı anti-Qərb ritorikası daha çox ABŞ-a yox, Avropa İttifaqına və Böyük Britaniyaya yönəlir. Hər şey necə də dəyişib.
1997-ci ildə məni “Ağ tutuquşu klubu” adlı məşhur rus komediya şousuna dəvət etmişdilər. Şounun ulduzu Arkasha adlı ağ tutuquşu idi. Rus məşhurları bir bar mühitində oturub bir-birlərinə britaniya zarafatları danışır, Böyük Britaniya haqqında sevgi ilə danışırdılar.
“1944-cü ildə İkinci Dünya Müharibəsində cəbhədə idim,” – film əfsanəsi Yuri Nikulin xatırlayırdı. “Britaniya və müttəfiqlər İkinci Cəbhəni açdı. Bu bizə çox kömək etdi.”
Klub üzvləri məndən “britaniyalı bir şey oxumağı” istədi. Pianonun arxasına keçib “Daisy! Daisy!” və “iki nəfərlik velosiped” haqqında mahnı oxudum. O Moskva barında oturanda elə hiss edirdim ki, Britaniya rusların qəlbinə çox yaxındır. Düşünürdüm ki, Rusiya ilə Qərb “iki nəfərlik velosiped” kimidir və Soyuq Müharibə tipli qarşıdurma keçmişdə qalıb.
Amma belə olmadı.
Otuz ildə “ağ tutuquşulardan” “nəcis edən dəlincəklərə” gəlib çıxdıq.
Daha pisi isə budur: Şərq-Qərb dostluğu ümidlərindən Avropada artıq dörd ildir davam edən və ən çox Ukrayna üçün dağıdıcı olan müharibəyə keçdik.
Bu müharibənin necə bitəcəyi təkcə Ukraynanın və Rusiyanın gələcəyinə yox, Avropanın gələcəyinə də təsir edəcək. Son dörd ildə məni şoka salan anlar çox olub. 2022-ci ildə Putini dəstəkləyən yüksək səviyyədə təşkil edilmiş bir mitinqdə Vera ilə söhbətimi heç vaxt unutmayacağam. Ondan soruşdum ki, oğlu varmı. Var idi.
“Siz narahat deyilsiniz,” – soruşdum, “birdən onu orduya çağırıb Ukraynaya göndərərlər?”
“Ukraynada döyüşüb öldürülməsini, evdə avaraçılıq etməsindən daha üstün tuturam,” – Vera dedi. “Baxın, burda neçə gəncin işi yoxdur, vaxtını içib sərxoş olmaqla keçirir.”
Daha xoş qarşılaşmalar da olub. Vladimir Solovyov məni “Rusiyanın düşməni” adlandırdıqdan bir neçə gün sonra bir neçə moskvalı yanıma gəlib əl sıxdı və selfi istədi.
Bu, sanki Rusiyanın milli simvolu – iki başlı qartal kimidir. Bir başı hürür, sənə “nəcis edən dəlincək” deyir.
Digər başı isə belə deyir: “Burada olduğun üçün təşəkkürlər.”
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
