Son zamanlarda insanlar arasında belə bir söz dolaşmaqdadır. “Özgüvənsiz İnsan Sindromu”… Cəmiyyət arasında populyarlıq qazanmış bu fikir çoxları tərəfindən deyilsə də az insan tərəfindən əsl mənası ilə dərk edilir. Gundelik.az saytı olaraq istədik ki, bu nüansa bir qədər aydınlıq gətirək. Bu məqsədlə işi peşəkarından öyrənək deyib mühasibimizə — Psixoloq, Psixoterapevt Orxan Şəfizadəyə bir neçə sual ünvanladıq.
Müsahibəni təqdim edirik:
Orxan müəllim, “Özgüvənsiz İnsan nədir, bu fikir haradan və kimlərdən qaynaqlanır?
— Özgüvənsiz insan sindromu haradan qaynaqlanır dedikdə valideynlərdənmi, yoxsa uşaqlıq təcrübələrindən mi?.. Deyə bilərəm ki, özgüvənsizlik adətən uşaqlıqda alınan mesajlardan qaynaqlanır. Valideynlərin tənqidçi yanaşması, həddindən artıq tələbkar olması və ya sevgini şərtlərə bağlaması, uşaqlarda özünü yetərsiz hiss etməyə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, məktəb mühitində zorbalıq, yaşıdları tərəfindən qəbul edilməmə və ya təcrid olunma kimi təcrübələr də özgüvənsizliyə zəmin yaradır.
Özgüvənsizliyin hər hansı uğursuzluqda rolu varmı?
—Təbii ki. Bəli, özgüvənsizlik insanın potensialını tam şəkildə ifadə etməsinə mane olur. İnsan öz qabiliyyətlərinə şübhə etdikdə, təşəbbüskarlıq göstərə bilmir və uğur fürsətlərini qaçırır. Bu, özünə inamsızlığın bir “uğursuzluq dövrü” yaratmasına gətirib çıxara bilər. Ən əsası isə hər uğursuzluq növbəti addımlar üçün daha çox qorxu yaradır.
İnsanın bu halı onun iş həyatına necə təsir bağışlayır ?
— Bu sualı belə izah edə bilərəm ki, özgüvənsizlik iş həyatında aşağı performans, münaqişələrdən qaçınma, qərar qəbul etməkdə çətinlik və liderlik keyfiyyətlərinin zəifləməsi ilə nəticələnir. Özgüvəni aşağı olan insanlar daha az müzakirələrə qoşulur və fikirlərini ifadə etməkdən çəkinir, bu da onların inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırır.
Özgüvənsizlik kompleks yaradırmı, bu komplekslər nə kimi hallara səbəb olur?
— Bəli, özgüvənsizlik komplekslərə səbəb olur. İnsan özünü daim başqaları ilə müqayisə edir, öz dəyərini aşağı qiymətləndirir və öz qüsurlarına həddindən artıq diqqət yetirir. Bu, həm şəxsi, həm də sosial münasibətlərdə problemlər yaradır.
Bu cür neqativ haldan necə xilas olmaq mümkündür? Həlli yollarını sadalaya bnilərsinizmi?
—Əlbəttə, uşaqlıqda yaranan bu mənfi haldan azad olmaq mümkündür. Bunun müxtəlif yolları var. Bunlardır:
- Daxili dialoqu dəyişmək: Mənfi öz tənqidləri ilə mübarizə aparmaq və daha müsbət düşüncə tərzi inkişaf etdirmək vacibdir.
2. Kiçik addımlarla hərəkət etmək: Özünə inamı artırmaq üçün kiçik, lakin davamlı nailiyyətlərə fokuslanmaq.
- Sosial dəstək: Dostlar və ailə kimi insanlarla münasibətləri möhkəmləndirmək və onların dəstəyindən faydalanmaq.
4. Peşəkar dəstək: Psixoloq və ya psixoterapevt ilə işləyərək köklü inam çatışmazlığını araşdırmaq və aradan qaldırmaq.
- Şəxsi inkişaf: Yeni bacarıqlar öyrənmək və uğurların qeyd olunması özgüvənin artmasına təkan verir.
Orxan müəllim, hər bir valideyinin ən ümdə borcudur ki, cəmiyyətə sağlam ruhda övladlar yetişdirsinlər. Bəzən olur ki, valideynlər də bu yöndə aciz qalır. Onların bu haqda heç bir məlumatı və ya dəstəyi olmur. Onlara necə tövsiyələr vermək istərdiniz?
— Bəli. Bəzən valideynlər bilmədən bu halları özləri yaradır.
Özgüvənli Uşaqlar Yetişdirmək Üçün:
1, Şərtsiz Sevgi Göstərin: Uşaqlarınızı mühakimə etmədən, onları olduğu kimi qəbul edin və sevginizin uğura və ya davranışlara bağlı olmadığını hiss etdirin. Bu, onların özlərinə güvənmələrinin əsasını təşkil
- Tənqidi Azaldın, Dəstəkləyici Olun: Hər kiçik səhvə görə uşaqları tənqid etmək əvəzinə, müsbət yönlərini vurğulayın. Səhvləri öyrənmə fürsəti kimi təqdim edin və onlara həll yolları tapmaqda kömək edin.
3. Kiçik Nailiyyətləri Qeyd Edin: Hər bir müvəffəqiyyət, nə qədər kiçik olsa da, uşaqlar üçün əhəmiyyətlidir. Onların nailiyyətlərini qeyd edin və bunu dəyərli olduğunu hiss etdirərək edin.
- Onlara Qərar Vermək Azadlığı Verin: Hər şeyi onlar üçün qərarlaşdırmayın. Uşaqlara seçim etməyi öyrədin və onların fikirlərinə hörmət göstərin. Bu, müstəqil düşüncə və özünəinam inkişaf etdirir.
- Müqayisələrdən Çəkinin: Uşaqlarınızı başqaları ilə müqayisə etmək, onların öz dəyərini sorğulamasına və özgüvənsizliyə səbəb ola bilər. Hər bir uşağın unikal olduğunu və fərqli bacarıqlarının olduğunu unutmayın.
- Dinləmə Vərdişi Yaradın: Onların hisslərini və fikirlərini diqqətlə dinləyin. Bu, uşaqlara onların fikirlərinin və duyğularının əhəmiyyətli olduğunu göstərir.
- Hədəflər Qoymağı və Məsuliyyət Daşımağı Öyrədin: Uşaqlarınızla birlikdə onların yaşı və qabiliyyətlərinə uyğun hədəflər qoyun. Bu, onların həm uğur hissi yaşamasına, həm də məsuliyyət hissini qazanmasına kömək edəcək.
- Problem Həll Etməyi Öyrədin: Problemlərlə üzləşdiyində onları qorumaq əvəzinə, öz güclərinə güvənərək çətinliklərin öhdəsindən gəlməyi öyrədin.
- Sosial Bacarıqlarını İnkişaf Etdirin: Uşaqların dostları ilə ünsiyyət qurmasına və sosial mühitlərdə özlərini ifadə etməsinə şərait yaradın. Sosial təcrübə özgüvəni artırır.
- Sizə Nümunə Olun: Uşaqlar valideynlərini müşahidə edərək öyrənirlər. Özünüz də sağlam özgüvən nümayiş etdirin, emosiyalarınızı düzgün idarə edin və müsbət davranışlara nümunə olun.
— Valideynlər bu prinsipləri həyatlarına daxil edərək, özgüvəni aşağı olan və komplekslərdən əziyyət çəkən insanlar yetişdirməmək üçün ilk addımı ata bilərlər. Uşağın gələcəyi, valideynin göstərdiyi diqqət və davranışların güzgüsüdür.
Gundelik.az oxucuları adından dəyərli həkim, Psixoloq, Psixoterapevt Orxan Şəfizadəyə təsəkkür edirik.
Gundelik.az
