Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) alimləri ilk dəfə atom nüvəsinin daxili quruluşunu böyük sürətləndiricilər və toqquşdurucular olmadan müşahidə etməyə nail olublar. Yeni üsul radium flüorid (RaF) molekulundakı radium atomunun öz elektronlarından “daxili zondlar” kimi istifadə etməyə əsaslanır.
Gundelik.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Science” jurnalında dərc olunub.
Əvvəllər belə təcrübələr üçün nəhəng enerjilərlə çalışan kilometrlərlə uzun sürətləndiricilər tələb olunurdu. Lakin MIT alimlərinin hazırladığı metod oxşar nəticələri molekulyar tələlər və lazer ölçmələri vasitəsilə — yəni masaüstü şəraitdə əldə etməyə imkan verir.
Alimlər radium atomu ətrafında hərəkət edən elektronların enerjisini ölçərkən, gözlənilən dəyərlərdən çox cüzi, lakin əhəmiyyətli fərq müşahidə ediblər. Enerjidəki bu kiçik sürüşmə elektronların qısa müddət ərzində nüvəyə daxil olduğunu və oradakı protonlar və neytronlarla qarşılıqlı təsirdə olduğunu göstərir.
MIT-nin Fizika kafedrasının dosenti və tədqiqatın həmmüəllifi Ronald Qarsiya Ruiz bildirib: “Biz ilk dəfə nüvənin içini görməyə nail olduğumuzu sübut etdik. Sanki batareyanın elektrik sahəsini təkcə xaricdən deyil, həm də içəridən ölçürük — biz radium atomu ilə məhz bunu etdik”.
Yeni texnika alimlərə nüvədəki proton və neytronların — yəni kiçik “maqnitlərin” — necə paylandığını birbaşa ölçməyə imkan verir. Bu, nüvə daxilində qüvvələrin təbiətini və maddənin əsas xüsusiyyətlərini daha dərindən anlamağa şərait yaradır.
Tədqiqatçılar indi radium nüvəsinin dəqiq xəritəsini hazırlamağı planlaşdırırlar. Onun forması digər atomlardan fərqli olaraq sferik deyil, armudvari asimmetriyaya malikdir. Alimlər bu asimmetriyanın təbiətin əsas simmetriyalarının pozulması ilə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər. Bu isə kainatda niyə maddənin antimaddədən çox olduğunu anlamağa kömək edə bilər.
Komanda gələcəkdə molekulları daha da soyudaraq onların armud formalı nüvələrinin istiqamətini idarə etməyi və nüvə daxilində yüklərin paylanmasını daha dəqiq ölçməyi planlaşdırır. Bu, bəlkə də ilk dəfə olaraq təbiətin fundamental simmetriyalarının pozulmasını birbaşa müşahidə etməyə imkan verəcək.
Qarsiya Ruiz qeyd edib: “Radium nüvəli molekullar yeni fiziki hadisələrin araşdırılması üçün unikal sistemdir. İndi bu axtarışa başlamaq üçün bütün alətlərimiz var”.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl alimlər ilk dəfə olaraq fizika qanunlarını pozan kristallar da yaratmışdılar.
Gundelik.az
