Pekin ətrafında təxminən 280 min kvadratkilometr ərazini əhatə edən xüsusi məhdudlaşdırılmış hava məkanı rejimi tətbiq edilib. Ərazi ölçüsünə görə təxminən İtaliya qədərdir və Çin paytaxtı ilə yanaşı, Tianjin, Hebey əyalətinin böyük hissəsi və bir neçə digər regionun ərazilərini əhatə edir. Yeni qaydalara əsasən, kommersiya aviaşirkətlərinin reysləri istisna olmaqla, ərazidəki uçuşların böyük hissəsi əvvəlcədən icazə və ciddi uçuş planına tabe olacaq.
Bu qərar bir sualı gündəmə gətirib:
Niyə paytaxt ətrafında bu qədər böyük hava məkanı xüsusi rejimə keçirilib?
Cavab isə bir neçə ay əvvəl Pekində baş vermiş nadir aviasiya hadisəsi və paytaxtın hava məkanında təhlükəsizlik qaydalarının yenidən nəzərdən keçirilməsi ilə bağlıdır.
280 min kvadratkilometr nə deməkdir?
Rəqəm ilk baxışdan təsəvvürə gəlməyə bilər. 280 min kvadratkilometr təxminən İtaliyanın ərazisi ilə müqayisə edilə biləcək ölçüdür.
Yeni məhdudlaşdırılmış zona Pekinin mərkəzindən təxminən 600 kilometr diametrli dairə şəklində müəyyənləşdirilib. Bu ərazi yalnız Pekini deyil, Tianjin şəhərini, Hebeyin böyük hissəsini, həmçinin Daxili Monqolustan, Şansi, Şandun, Liaonin və Bohay dənizinin bəzi hissələrini əhatə edir.
Gundelik.az xəbər vemrir ki, “Reuters”iin hesablamasına görə, bu zonanın daxilində təxminən 100 milyon insan yaşayır və ərazidə onlarla hava limanı və kiçik aerodrom yerləşir.
Burada vacib məqam odur ki, bu ərazi yerüstü sərhəd kimi bağlanmır. Məhdudiyyət havaya aiddir.
Bütün təyyarələrə qadağa qoyulub?
Xeyr. Bu, xəbərin ən vacib dəqiqləşdirilməli məqamlarından biridir.
Yeni rejim kommersiya aviaşirkətlərinin uçuşlarını tamamilə dayandırmır. Bundan başqa, əvvəlcədən təsdiqlənmiş bəzi biznes uçuşlarına, eləcə də hərbi, gömrük, polis, yanğınsöndürmə və xilasetmə xidmətlərinin uçuşlarına icazə verilir.
Lakin icazə verilən uçuşlar üçün də əlavə tələblər müəyyənləşdirilib.
Təyyarə əvvəlcədən təsdiqlənmiş uçuş planına uyğun hərəkət etməli, marşrutdan kənara çıxmaq zərurəti yarandıqda əlavə razılıq almalı və hava hərəkətinin idarə edilməsi orqanları ilə fasiləsiz iki tərəfli radio əlaqəsini saxlamalıdır.
Təyyarələrin identifikasiyası və izlənməsi üçün müvafiq avadanlıqların olması da tələb olunur.
Yəni söhbət “280 min kvadratkilometr üzərində heç bir təyyarə uça bilməz” qaydasından getmir.
Söhbət daha sərt nəzarət olunan hava məkanı rejimindən gedir.
Qərarın arxasında hansı hadisə dayanır?
Yeni rejimin tətbiqindən əvvəl Pekində qeyri-adi aviasiya hadisəsi baş vermişdi. İyunun 26-da yüngül idman təyyarəsi paytaxtın mərkəzində yerləşən CITIC Tower binasına çırpılıb. Hadisə nəticəsində təyyarənin pilotu həlak olub, binada olan 13 nəfər isə xəsarət alıb. “Reuters”in məlumatına görə, təyyarə Pekinin şəhərətrafı ərazisində yerləşən ümumi aviasiya aerodromundan havaya qalxıb və daha sonra təsdiqlənmiş uçuş sahəsindən kənara çıxaraq hava hərəkəti ilə əlaqəni itirib. Məhz bu hadisədən sonra paytaxt ətrafında hava təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi məsələsi gündəmə gəlib. Çin dövlət mediası da yeni “paytaxt uçuş məhdudiyyəti zonasının” yaradılmasını hava məkanının təhlükəsizliyinin və uçuşların idarə edilməsinin gücləndirilməsi, həmçinin yerdəki mühüm obyektlərin və insanların təhlükəsizliyinin qorunması ilə əlaqələndirib.
Niyə zona bu qədər böyükdür?
Ən maraqlı sual məhz budur. Əgər əsas hadisə Pekində baş veribsə, niyə məhdudiyyət yalnız şəhərin üzərində tətbiq olunmur?
Bunun bir neçə praktiki izahı var.
1. Paytaxtın hava məkanı bir şəhərlə məhdudlaşmır
Pekin dünyanın ən sıx hava nəqliyyatı sistemlərindən birinə malik böyük metropoliyadır.
Şəhərin hava məkanına yaxın ərazilərdə də müxtəlif hava limanları, aerodromlar və ümumi aviasiya fəaliyyəti mövcuddur.
Buna görə təhlükəsizlik rejiminin yalnız şəhər sərhədləri daxilində müəyyənləşdirilməsi bütün uçuşların idarə olunması baxımından kifayət etməyə bilər.
2. Kiçik hava gəmilərinə nəzarət
Kommersiya aviasiyası ciddi uçuş planları və hava hərəkətinin idarə edilməsi sistemi ilə işləyir. Lakin kiçik təyyarələr, ümumi aviasiya vasitələri və digər uçuşlar fərqli qaydalarla fəaliyyət göstərə bilər. İyundakı hadisə də məhz belə bir uçuşla bağlı idi. Yeni sistemdə əsas məqsədlərdən biri həmin uçuşların əvvəlcədən müəyyən edilmiş marşrutdan kənara çıxmasının qarşısını almaq və onların daim izlənməsini təmin etməkdir.
3. Mühüm obyektlərin qorunması
Paytaxt ətrafında dövlət və ictimai əhəmiyyətli çoxsaylı obyektlər yerləşir.
Hava məkanına nəzarətin genişləndirilməsi belə obyektlərin üzərində icazəsiz uçuş riskini azaltmağa yönəlmiş tədbirlərdən biri kimi təqdim olunur.
Bəs kommersiya aviasiyasına təsiri necə olacaq?
Burada da maraqlı məqam var.
“Reuters”in məlumatına görə, yeni rejim kommersiya aviaşirkətlərinin uçuşlarını istisna edir. Bu səbəbdən adi sərnişin reysləri üçün “Pekin üzərində hava məkanı tam bağlanıb” demək düzgün olmaz. Əsas dəyişiklik daha çox ümumi aviasiya, xüsusi uçuşlar və icazə tələb edən digər hava fəaliyyətlərinə aiddir.
Belə uçuşlar üçün:
• əvvəlcədən uçuş planı;
• icazə;
• fasiləsiz radio əlaqəsi;
• təyyarənin elektron şəkildə identifikasiyası və izlənməsi
kimi tələblər tətbiq olunur.
Bu, hava məkanının daha nəzarətli şəkildə idarə olunması deməkdir.
Bu, dünyada qeyri-adi haldırmı?
Paytaxtlar üzərində müəyyən uçuş məhdudiyyətlərinin tətbiqi aviasiyada yeni anlayış deyil.Düny anın müxtəlif şəhərlərində dövlət binaları, hava limanları, strateji obyektlər, hərbi ərazilər və digər xüsusi zonalar üzərində uçuş məhdudiyyətləri mövcuddur. Pekin hadisəsini fərqləndirən əsas məqam isə məhdudlaşdırılmış zonanın coğrafi miqyasıdır.
“Reuters” bu ərazini paytaxt ətrafında yaradılan ən böyük daimi hava məkanı məhdudiyyətlərindən biri kimi xarakterizə edir.
Yeni sistem necə işləyəcək?
Yeni qaydaların əsas fəlsəfəsi sadədir:
Hava məkanında hansı təyyarənin harada olduğu daim məlum olmalıdır.
İcazə verilən uçuş əvvəlcədən marşrutunu müəyyən edir.
Təyyarə həmin marşrut üzrə hərəkət edir. Marşrutdan yayınmaq lazım gəlirsə, bununla bağlı hava hərəkətinə nəzarət orqanlarına məlumat verilməli və təsdiq alınmalıdır. Eyni zamanda təyyarənin elektron vasitələrlə tanınması və izlənməsi tələb olunur. Bu yanaşma xüsusilə paytaxt kimi sıx hava nəqliyyatı olan ərazilərdə proqnozlaşdırıla bilən uçuş mühitinin yaradılmasına xidmət edir.
Təhlükəsizlik və hava nəqliyyatı arasında balans
Belə məhdudiyyətlər tətbiq edilərkən əsas məsələ yalnız təhlükəsizlik deyil.
Digər tərəfdə hava nəqliyyatının səmərəliliyi dayanır.
Çünki böyük şəhərlərin üzərində çoxlu sayda hava marşrutu mövcuddur. Kommersiya aviasiyası üçün əsas məqsəd təhlükəsizliyi qorumaqla yanaşı, sərnişin və yük daşımalarının fasiləsiz davam etməsidir.
Məhz buna görə yeni rejim kommersiya uçuşlarını tam dayandırmaq əvəzinə müəyyən kateqoriyalara fərqli qaydalar tətbiq edir.
Beləliklə, təhlükəsizlik tələbləri ilə normal hava nəqliyyatının davam etdirilməsi arasında balans yaradılması əsas prinsiplərdən biridir.
Maraqlı rəqəm: 100 milyon insan
Yeni məhdudlaşdırılmış zonanın miqyası yalnız xəritədə böyük görünmür.
“Reuters”in hesablamasına əsasən, bu ərazidə təxminən 100 milyon insan yaşayır.
Bu isə o deməkdir ki, məhdudlaşdırılmış hava məkanı çoxsaylı şəhərləri, hava limanlarını, sənaye və yaşayış ərazilərini əhatə edir.
Bu səbəbdən rejimin idarə olunması yalnız Pekinin üzərində uçan təyyarələrə nəzarət məsələsi deyil.
Bu, böyük bir regional hava nəqliyyatı sisteminin idarə edilməsidir.
Dünyaya verilən əsas mesaj nədir?
Pekin ətrafında yaradılan yeni rejim bir daha göstərir ki, müasir şəhərlərdə hava məkanı artıq sadəcə təyyarələrin hərəkət etdiyi boş sahə deyil.
Dronların, kiçik hava gəmilərinin, ümumi aviasiyanın və kommersiya təyyarələrinin sayı artdıqca hava məkanının idarə olunması da daha mürəkkəb məsələyə çevrilir.
Xüsusilə böyük şəhərlərdə əsas məqsəd kimin havaya qalxmasına icazə verildiyini, hansı marşrutdan istifadə etdiyini və həmin uçuşun real vaxtda harada olduğunu dəqiq bilməkdir.
Pekin ətrafındakı yeni sistem də bu yanaşmanın geniş miqyaslı nümunələrindən biridir.
Nəticə
Çində “İtaliya boyda hava məkanı bağlandı” ifadəsi xəbərin miqyasını göstərsə də, vəziyyətin tam təsviri deyil.
280 min kvadratkilometrlik ərazi xüsusi uçuş məhdudiyyəti rejiminə keçirilib, lakin kommersiya reysləri və əvvəlcədən təsdiqlənmiş bir sıra uçuşlar fəaliyyətini davam etdirə bilir. Qərarın əsas məqsədi isə hava məkanında təhlükəsizliyi artırmaq, uçuşları daha dəqiq idarə etmək və xüsusilə icazəsiz və ya marşrutdan kənara çıxan uçuşların qarşısını almaqdır.
İyunda baş vermiş hadisədən sonra tətbiq olunan bu model göstərir ki, müasir aviasiyada təhlükəsizlik artıq yalnız təyyarənin texniki vəziyyəti ilə bağlı deyil, onun hansı hava məkanında, hansı marşrutla və nə qədər dəqiq izlənilməsi də eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
