Boşanma müasir cəmiyyətlərdə hüquqi baxımdan normal proses sayılsa da, bir çox ölkədə, xüsusilə ənənəvi və patriarxal cəmiyyətlərdə qadınlar üçün bu qərar sosial stiqma ilə müşayiət olunur. Boşanmış qadınlar təkcə ailə münasibətlərini deyil, eyni zamanda cəmiyyətin mənfi baxışlarını da “daşımalı” olurlar.
Amerikalı sosioloq Erving Goffman stiqmanı belə izah edir:
– “Stigma is an attribute that is deeply discrediting and reduces the individual from a whole and usual person to a tainted, discounted one.”
Tərcüməsi: “Stigma insanı dərin şəkildə nüfuzdan salan bir xüsusiyyətdir və insanı bütöv və normal bir şəxsdən ləkələnmiş, dəyəri azaldılmış birinə çevirir.”
(Goffman, Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity, 1963)
Bu yanaşma boşanmış qadınların niyə “etiketlənmiş” kimi qəbul edildiyini aydın şəkildə izah edir.
Bir çox cəmiyyətlərdə qadının dəyəri ailə statusu ilə ölçülür. Boşanma isə qadının “ailəni qoruya bilməməsi” kimi yanlış təsəvvürlərlə əlaqələndirilir. Nəticədə boşanmış qadınlar:
‐ sosial qınaq,
‐ münasibətlərdə məsafə,
‐ yenidən ailə qurmaqda çətinlik,
‐ iqtisadi və psixoloji təzyiq ilə üzləşirlər.
Araşdırmalar göstərir ki, stiqma təkcə xarici münasibətlərdə deyil, qadının özünə baxışında da ciddi izlər buraxır.
2023-cü ildə aparılan bir elmi tədqiqatda qeyd olunur ki, boşanmış qadınlarda özünə qarşı stiqma artdıqca depressiya və stress səviyyəsi yüksəlir:
‐ “Higher levels of self-stigma among divorced women are associated with lower self-esteem and increased psychological distress.”
Tərcüməsi: “Boşanmış qadınlar arasında özünə qarşı stiqmanın yüksək səviyyəsi aşağı özünəinam və psixoloji gərginliyin artması ilə əlaqələndirilmişdir.”
(Journal of Divorce & Remarriage, 2023)
Bu, stiqmanın təkcə sosial deyil, eyni zamanda ruhi sağlamlıq problemi olduğunu göstərir.
Qərb ölkələrində boşanma daha çox fərdi seçim kimi qəbul edilsə də, Asiya və Yaxın Şərq ölkələrində qadınlar hələ də ciddi sosial təzyiqlə üzləşirlər. The Guardian qəzetində dərc olunan bir yazıda qeyd olunur:
– “For many women, divorce is not the end of a marriage, but the beginning of social exclusion.”
Tərcüməsi: “Bir çox qadın üçün boşanma nikahın sonu deyil, sosial təcridin başlanğıcıdır.”
(The Guardian, Global Development)
Boşanmış qadınlara qarşı stigma şəxsi həyat qərarının cəmiyyət tərəfindən cəzalandırılmasıdır. Bu yanaşma nə ailəni qoruyur, nə də cəmiyyətə fayda verir. Əksinə, qadınların sosial adaptasiyasını çətinləşdirir və psixoloji problemləri dərinləşdirir. Stiqma ilə mübarizə maarifləndirmə, gender bərabərliyi və empatiya mədəniyyətinin gücləndirilməsi ilə mümkündür.
Lakin unutmayaq ki, hər boşanma yalnız son deyil – həm də yeni başlanğıcın simvoludur. Sosial qınaq nə qədər güclü olsa da, qadınların azad seçimi, özünəinamı və həyat yolunu yenidən qurmaq istəyi köhnəlmiş stereotipləri sındıra bilər. Hər boşanmış qadın yalnız keçmişi deyil, həm də gələcəyi yenidən yazma gücünə malikdir.
“Divorce can be beautiful too, when two people decide they do not want to be together.”
Tərcüməsi: “Boşanma da gözəl ola bilər, əgər iki insan bir yerdə olmaq istəmədiklərinə qərar verirsə.”
(The Guardian, 2025)
Hazırladı : FƏRİDƏ SADIQZADƏ
Gundelik.az