Avropa liderləri ABŞ-İsrailin İran-a qarşı hərbi hücumu ilə bağlı böhranda vahid səs ilə danışmaqda çətinlik çəkirlər və bu son günlərdə xüsusilə nəzərə çarpır. Səbəblər bunlardır:
1. Fərqli Milli Prioritetlər və Tarixi Təcrübələr
Avropa ölkələrinin xarici hərbi müdaxilə ilə bağlı fərqli tarixi, ictimai rəyləri və strateji prioritetləri var:
Almaniya müharibələrdən uzaq durmaq və vətəndaşların müharibəyə qarşı mövqeyi səbəbindən ehtiyatlı davranır.
Fransa daha aktiv müdafiə tədbirlərini dəstəkləməyə hazırdır və regional təhlükələrə uyğun hərbi mövqeyini gücləndirib.
İtaliya isə ABŞ və müttəfiqlik öhdəliklərini balanslaşdırmağa çalışır, lakin vətəndaşlar arasında uzaq münaqişələrə qarışmağa qarşı mövqe güclüdür.
Bu fərqliliklər vahid siyasət xətti yaratmağı çətinləşdirir.
2. ABŞ-İsrail Hücumuna Fərqli Reaksiyalar
Fransa, Almaniya və Birləşmiş Krallıq İranın raket hücumlarını pisləyən və “müdafiə tədbirləri” üçün hazır olduqlarını bildirən birgə bəyanat yaydılar. Lakin sonrakı mövqeləri fərqlidir:
Böyük Britaniya ABŞ-a müdafiə hücumları üçün bazalarını verməyə razı olub (bəziləri tərəfindən yetərsiz hesab edilir),
Fransa İran hücumu sonrası bölgədəki mövcudluğunu gücləndirib,
Almaniya yalnız müdafiə tədbirlərinə sadiqdir, hücum planlamır.
3. ABŞ və NATO-ya Asılılıq
Avropa tarixi olaraq NATO çərçivəsində ABŞ-a təhlükəsizlik baxımından güvənir. ABŞ-ın siyasətindəki dəyişkənlik və qeyri-müəyyənlik Avropanı narahat edir, lakin açıq şəkildə Vaşinqtonu tənqid etməkdən çəkinirlər. Bu, vahid mövqe yaratmağı çətinləşdirir.
4. Beynəlxalq Hüquq və Legitimlik Mövzusunda Fərqlər
Bir çox Avropa ölkəsi ABŞ-İsrailin hücumlarının beynəlxalq hüquqa uyğunluğunu sorğulamaq istəmir, lakin açıq tənqid də yoxdur. Bəziləri beynəlxalq qaydalara hörmət ön planda tutarkən, digərləri daha çox müdafiə və qarşısının alınmasına diqqət yetirir.
Məsələn, İspaniyanın baş naziri ABŞ-İsrail hücumuna qarşı ən açıq mövqedədir və deyir ki, İran rejiminə qarşı olmaq hərbi müdaxiləni dəstəkləmək demək deyil. Bu mövqe ABŞ ilə gərginlik yarada bilər.
5. AB-nin Xarici Siyasət Strukturunun Parçalanmışlığı
Avropa İttifaqının vahid xarici siyasət nazirliyi yoxdur və üzv ölkələr müdafiə və təhlükəsizlik siyasətini özləri müəyyən edirlər. Bu struktur fərqlilikləri, Komissiya kimi AB qurumlarının bəzən vahid səs çıxarmasına baxmayaraq, üzv ölkələrin milli maraqlarına görə fərqli yol seçməsinə səbəb olur.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
