Getdikcə daha çox insan heç bir xəbərdarlıq olmadan boşanma ilə üzləşdiyini danışır. Psixoloqlar BBC-yə həyat yoldaşının niyə qəfil ayrılmaq qərarı verə biləcəyini və bunun müasir münasibətlər və evliliklər haqqında nə dediyini izah edirlər.
Eve Simmons səkkiz il yarım münasibətdə olmuş və altı ay əvvəl evlənmişdi. Bir gün əri onun qarşısına bir boşqab makaron qoyaraq sadəcə belə dedi: “Mən xoşbəxt deyiləm.” Bu sözlər Simmons üçün tamamilə gözlənilməz oldu. Bir neçə gün sonra isə əri evliliklərini xilas etmək və münasibət üzərində işləmək istəmədiyini bildirdi.
Simmons bunu “amansız və qəfil bir ayrılıq” adlandırır.
Reddit və digər sosial platformalarda buna bənzər saysız-hesabsız hekayələr var. Bir çox keçmiş həyat yoldaşı yaşadıqları bu vəziyyəti “gözlənilməz boşanma” (blindside divorce), bəziləri isə “qəfil boşanma sindromu” adlandırır.
Gözlənilməz boşanmanın yaratdığı sarsıntı
Adam Davis (məxfilik səbəbindən adı dəyişdirilib) həyat yoldaşı ilə 10 il birlikdə olmuş, 4 il isə evli yaşamışdı. Bir səhər həyat yoldaşı alış-verişə getdiyini deyərək evdən çıxdı və bir daha geri qayıtmadı.
Narahat olan Davis polisə müraciət etdi. Polis qadının təhlükəsiz vəziyyətdə olduğunu, lakin onun əri ilə əlaqə saxlamaq niyyətində olmadığını bildirdi. Bir neçə həftə sonra Davis poçt vasitəsilə boşanma sənədlərini aldı.
O deyir:
“Heç bir izahat yox idi, heç bir son söhbət yox idi, heç bir sağollaşma olmadı.”
Həyat yoldaşı onu tərk etdikdən sonra Davisdə travma sonrası stress pozuntusunun (PTSD) əlamətləri yaranmağa başladı.
“Yata bilmirdim, yemək yeyə bilmirdim, işə diqqətimi cəmləyə bilmirdim. Səhər yataqdan qalxıb duş qəbul etmək və dişlərimi fırçalamaq belə mənə çətin gəlirdi.”
İlk şok keçdikdən sonra isə dərin kədər hissi başladı.
“Onda başa düşdüm ki, o həqiqətən gedib.”
Davis düşünür ki, bu hadisə onun gələcək münasibətlərinə və hətta dostluqlarına da təsir edib.
“Bu qədər ağır ayrılıq yaşamamışdım. İnsanlara yenidən güvənməkdə çətinlik çəkirəm. Dostlarımla görüşəndə belə özümü narahat hiss edirəm. Özümə inamım sarsılıb və indi insanların niyyətlərini daim sorğulayıram.”
Simmons isə deyir ki, onu ən çox incidən münasibəti xilas etmək üçün heç bir cəhdin olmaması idi.
“Problemləri həll etmək, yaraları sağaltmaq və ya heç olmasa nəyin xilas edilə biləcəyini müzakirə etmək istəyi yox idi.”
Bu hadisədən sonra onda belə bir sual yaranıb:
“Bəs onda evliliyin mənası nədir?”
Onun sözlərinə görə, insan elə bilir ki, həyatının ən təhlükəsiz və ən möhkəm dövrünü yaşayır, amma bir anda hər şey ayağının altından çəkilib alınır.
Gözlənilməz boşanma niyə baş verir?
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bəzi hallarda tərəfin qəfil ayrılması üçün tam əsaslı səbəblər ola bilər. Məsələn, zorakılıq və ya psixoloji təzyiq.
Lakin təhlükəsiz münasibətlərdə insanların xarakter xüsusiyyətləri və bağlanma tərzi (attachment style) bu qərarda rol oynaya bilər.
ABŞ-ın Minnesota Universitetinin psixologiya professoru Jeffry Simpson bildirir:
“Bəzi şəxsiyyət tipləri belə qərarlar verməyə daha meyilli olur. Məsələn, güzəştə getmək istəməyən insanlar.”
Araşdırmalar göstərir ki:
Narahat bağlanma tərzi olan insanlar tərk edilməkdən qorxurlar.
Qaçınan bağlanma tərzi olan insanlar isə emosional yaxınlıqdan uzaq durmağa çalışırlar və münasibətdə sıxıldığını hiss edə bilirlər.
Qaçınan bağlanma tərzinə malik insanlar problemləri açıq şəkildə müzakirə etmək əvəzinə birdən-birə əlaqəni kəsməyə daha çox meyilli olurlar.
Simpson deyir:
“Belə insanlar çox vaxt problemlər barədə açıq danışmırlar və qəti, ağ-qara qərarlar verirlər.”
Əksinə, münasibətlərdə özünü güvəndə hiss edən insanlar adətən ayrılmadan əvvəl problemləri həll etməyə və ya heç olmasa səbəbləri izah etməyə çalışırlar.
Denver Universitetinin professoru Galena Rhoades isə bildirir ki:
“Əslində bir çox boşanmalar müəyyən mənada gözlənilməz olur, çünki insanların nə vaxt boşanacağını dəqiq proqnozlaşdırmaq çətindir. Təəssüf ki, boşanma nadir hallarda hər iki tərəfin eyni anda qəbul etdiyi qərar olur.”
Boşanmanın təsirləri
Müasir dövrdə ABŞ-da gənc və orta yaşlı insanlar arasında boşanma nisbəti azalsa da, 50 yaşdan yuxarı cütlüklər arasında boşanmalar artıb. İnsanlar əvvəlkindən daha gec evlənirlər və ya ümumiyyətlə evlənmirlər.
Bu gün evlilik artıq əksər insanlar üçün məcburiyyət deyil, seçimdir.
Araşdırmalar göstərir ki, boşanma həm qadınlara, həm də kişilərə ciddi təsir göstərir.
Qadınlar üçün:
gəlirin azalması,
mənzil problemləri,
uşaqlara əsas qayğının onların üzərinə düşməsi,
psixoloji stress və depressiya.
Kişilər üçün:
sosial təcrid,
emosional dəstək çatışmazlığı,
ciddi sağlamlıq problemləri riski,
boşanmadan sonra intihar riskinin artması.
Professor Rhoades bildirir ki, qadınlar adətən dostluq münasibətlərini qoruyub saxladıqları üçün emosional dəstəyi daha asan tapa bilirlər. Kişilər isə çox vaxt yaxın emosional əlaqələr üçün həyat yoldaşlarına daha çox güvəndiklərindən ayrılıqdan sonra tək qala bilirlər.
Müasir evliliklər haqqında nə deyir?
Şimal-Qərb Universitetinin sosial psixologiya professoru Eli Finkel hesab edir ki, müasir evliliklərin həm üstün, həm də zəif tərəfləri var.
Onun fikrincə:
İnsanların evlilikdən gözləntiləri artdığı üçün münasibətlər daha kövrək olub.
Amma uğurlu evliliklər keçmiş nəsillərlə müqayisədə daha dərin emosional yaxınlıq və daha böyük məmnunluq təmin edə bilir.
O deyir:
“Bir tərəfdən evliliklər daha həssasdır. Digər tərəfdən isə ən uğurlu evliliklər tarixdə heç vaxt olmadığı qədər xoşbəxt ola bilir.”
Maraqlıdır ki, 2025-ci ildə aparılan sorğuya görə, ABŞ-da 17-18 yaşlı gənclərin yalnız 67%-i gələcəkdə evlənmək istədiyini bildirib. Bu göstərici 1993-cü ildə 80% idi. Sorğuda oğlanların evlənmək istəyi qızlardan daha yüksək olub.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
