Uşaq üçün bağçadan məktəbə keçid sadəcə yeni təhsil müəssisəsinə qədəm qoymaq deyil. Bu mərhələ onun gündəlik rejiminin, sosial çevrəsinin, məsuliyyətlərinin və özünə münasibətinin dəyişməsi deməkdir. Bəzi valideynlər isə məktəbə hazırlığı yalnız uşağın hərf və rəqəmləri bilməsi, oxuyub-yaza bilməsi ilə ölçür. Halbuki məktəbə hazır olmaq bundan daha geniş anlayışdır.
Uşağın müəllimlə ünsiyyət qurması, kollektivə uyğunlaşması, qaydalara əməl etməsi, öz ehtiyaclarını ifadə edə bilməsi və müəyyən müddət diqqətini bir fəaliyyət üzərində saxlamağı bacarması da məktəbə hazırlığın mühüm hissəsidir.
Bəs valideynlər uşağı məktəbə hazırlayarkən ən çox hansı səhvlərə yol verirlər? Uşağın psixoloji və sosial baxımdan məktəbə hazır olması üçün nələrə diqqət edilməlidir?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Anar Kazımov və psixoloq Sevda Əliyeva Gundelik.az-a açıqlama verib.
Təhsil eksperti Anar Kazımov bildirib ki, valideynlərin yol verdiyi əsas səhvlərdən biri məktəbə hazırlığı yalnız akademik biliklərlə məhdudlaşdırmaqdır.
Onun sözlərinə görə, uşağın məktəbə başlamazdan əvvəl müəyyən biliklərə sahib olması vacib olsa da, əsas məqsəd onu dərs yükünə deyil, məktəb mühitinə hazırlamaqdır.
Ekspert qeyd edib ki, bəzi valideynlər uşağın birinci sinfə qədər mümkün qədər çox oxumağı, yazmağı və hesablamağı öyrənməsini əsas prioritet hesab edirlər. Bu zaman isə uşağın sosial bacarıqları və emosional hazırlığı ikinci plana keçir.
Anar Kazımovun fikrincə, valideyn uşağın məktəbə münasibətinin formalaşmasına da diqqət etməlidir. Məktəbi daim “çətinlik”, “intizam” və “cəzalandırılma” ilə əlaqələndirmək uşağın yeni mühitə qarşı narahatlığını artıra bilər.
Ekspert hesab edir ki, uşağa məktəbin onun həyatında yeni və maraqlı mərhələ olduğu izah edilməli, lakin eyni zamanda ondan real olmayan nəticələr gözlənilməməlidir. Valideynin “hamıdan yaxşı oxumalısan” kimi təzyiq yaradan yanaşması uşağın məktəbə başlamamışdan əvvəl stress yaşamasına səbəb ola bilər.
Psixoloq Sevda Əliyeva isə bildirib ki, məktəbə keçid dövründə uşağın psixoloji hazırlığı ən az akademik hazırlıq qədər əhəmiyyətlidir.
Onun sözlərinə görə, valideynlərin digər ciddi səhvlərindən biri uşağı digər uşaqlarla müqayisə etməkdir. “Filankəs artıq oxuyur”, “sən niyə bacarmırsan?” kimi ifadələr uşağın özünəinamına mənfi təsir göstərə bilər.
Psixoloq qeyd edib ki, hər uşağın inkişaf tempi fərqlidir və məktəbə adaptasiya müddəti də eyni olmur. Bəzi uşaqlar yeni mühitə bir neçə gün ərzində uyğunlaşdığı halda, digərlərinə daha uzun zaman lazım gələ bilər.
Onun bildirdiyinə görə, valideyn uşağın məktəbə getmə ilə bağlı qorxularını kiçiltmək əvəzinə onu dinləməli və suallarına yaşına uyğun cavab verməlidir. Uşağın “müəllim məni danlasa?”, “dost tapa bilməsəm?” kimi narahatlıqları böyüklərə kiçik görünsə də, onun üçün ciddi emosional yük ola bilər.
Psixoloq həmçinin uşağın müstəqilliyinin inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Məktəbə başlayan uşaq öz çantasını yığmaq, şəxsi əşyalarını qorumaq, ehtiyaclarını müəllimə bildirmək, tualetdən müstəqil istifadə etmək və gündəlik sadə tapşırıqları yerinə yetirmək kimi bacarıqlara mümkün qədər yiyələnməlidir.
Mütəxəssislərin fikrincə, məktəbə hazırlıq son həftələrdə intensiv şəkildə aparılacaq məşqlərlə deyil, daha erkən yaşlardan formalaşdırılan gündəlik vərdişlərlə təmin olunur. Bu mərhələdə valideynin əsas vəzifəsi uşağı “ideal şagird”ə çevirmək deyil, onun yeni mühitə özünəinamlı, sosial və emosional baxımdan hazırlıqlı şəkildə daxil olmasına şərait yaratmaqdır.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
