Layihə, ABŞ ilə münasibətlərin gərginləşdiyi və Rusiya təhdidinin artdığı bir vaxtda Avropanın daha sıx müdafiə əməkdaşlığı və ortaq cəbhə qurmaq səyləri üçün həlledici bir sınaq kimi qəbul edilirdi.
Fransa və Almaniya birgə hərbi əməkdaşlıq layihəsində iştirak edən şirkətlər arasında fikir ayrılıqları səbəbindən birgə qırıcı təyyarə proqramından imtina etdiklərini açıqlayıblar. Bazar ertəsi günü verilən qərar, Avropanın müdafiə sahəsində əməkdaşlığı artırmaq səylərinə zərbə kimi qiymətləndirilib. Gələcək Döyüş Hava Sistemi (FCAS) proqramı, Fransanın Rafale təyyarələrini, Almaniya və İspaniyanın Eurofighter təyyarələrini əvəz etmək məqsədi ilə 2017-ci ildə başladılmışdır.
Proqramın şəbəkəli döyüş meydanında birlikdə işləmək üçün hazırlanmış pilotsuz uçuş aparatları, sensorlar və rəqəmsal rabitə sistemləri tərəfindən dəstəklənməsi planlaşdırılırdı.
Layihə, Avropa ölkələri üçün Rusiyanın düşmən mövqeyi qarşısında daha sıx müdafiə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək və ABŞ ilə münasibətlərin pisləşdiyi bir vaxtda vahid cəbhə təqdim etmək səylərində həlledici bir sınaq kimi qəbul edildi. Lakin milyardlarla dollarlıq proqram, Fransanın Dassault Aviation və Almaniya ilə İspaniyanı təmsil edən Airbus şirkətləri də daxil olmaqla, iştirak edən şirkətlər arasında fikir ayrılıqları ilə üzləşdi.
Layihə uzun müddətdir ki, Avropanın ən vacib sənaye və təhlükəsizlik siyasəti təşəbbüslərindən biri hesab olunurdu. Lakin şirkətlər arasındakı fikir ayrılıqları illər ərzində layihənin irəliləyişini ləngitdi.
Liderlik, iş paylaşımı və əqli mülkiyyət hüquqları ilə bağlı mübahisələr nəticədə həllolunmaz hala gəldi. Dassault qırıcı təyyarə layihəsində liderliyi öz üzərinə götürməkdə israr etdi, Airbus isə daha ikinci dərəcəli tərəfdaş rolunu qəbul etməkdən imtina etdi.
Müxtəlif hərbi tələblər prosesi daha da mürəkkəbləşdirdi. Fransa təyyarədaşıyan gəmilərə eniş edə və onlardan qalxa bilən və silahlı qüvvələri üçün nüvə silahı daşıya bilən bir təyyarədə israr etdi, Almaniya isə buna ehtiyac görmədi. Proqram çərçivəsində iki fərqli təyyarə variantının hazırlanması təklifləri də birgə təsdiq almadı.
Bu açıqlama geosiyasi qarışıqlığın dərinləşdiyi və Avropanın parçalanmış hərbi strukturunu daha da inteqrasiya etməsi çağırışlarının olduğu bir vaxta təsadüf edir.
Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi beşinci ilinə qədəm qoyduqca, Avropa ölkələri Prezident Donald Trampın administrasiyası dövründə ABŞ-ın qitənin təhlükəsizliyinə dair öhdəliklərindən getdikcə daha çox narahatdırlar.
Combat Cloud üzərində işlər davam edəcək.
Birgə qırıcı təyyarə layihəsi təxirə salınsa da, FCAS layihəsi tamamilə başa çatmayıb. Hökumət mənbələrinə görə, Combat Cloud adlanan sistemin inkişafı davam edəcək.
Bu sistem təyyarələri, pilotsuz uçuş aparatlarını və digər silah sistemlərini birləşdirmək məqsədi daşıyan rəqəmsal şəbəkə kimi hazırlanmışdır.
Rəsmi şəxs həmçinin bildirib ki, Fransa və Almaniya müdafiə nazirlikləri qarşıdan gələn görüşdə “bir neçə real və müvafiq layihəyə” diqqət yetirən müdafiə əməkdaşlığı planı hazırlayacaqlar.
Bu qərar Airbus üçün yeni tərəfdaşlar axtarmağa imkan yaradır. Sənaye mənbələri mümkün əməkdaşlıq variantları kimi İsveçin müdafiə qrupu Saab və Britaniya-Yaponiya-İtaliya birgə qırıcı təyyarə proqramını göstərir.
Dassault şirkətinin yeni nəsil Rafale-nin müstəqil şəkildə hazırlanmasına davam etməsi gözlənilir.
Birgə qırıcı təyyarə layihəsinin uğursuzluğu son illərin ən iddialı Avropa müdafiə sənayesi təşəbbüslərindən birinə son qoydu.
Bu qərar həm də kursun dəyişdiyini göstərir: Berlin və Paris tək bir təyyarənin ardınca getmək əvəzinə, ortaq texnoloji çətir altında ayrı milli dizaynlar hazırlamağa doğru irəliləyirlər.
Merz bu ilin əvvəlində demişdi: “Əlimdən gələni edəcəyəm və birgə Avropa layihələrini və ən əsası Almaniya-Fransa layihələrini həyata keçirmək üçün sona qədər mübarizə aparacağam”.
Lakin Makron aprel ayında Merzlə görüşdükdən sonra layihənin dayandırıldığına dair qiymətləndirmələri rədd etdi.
Fransa lideri demişdi: “Biz irəliləməyə davam edirik. Avropanın əvvəlkindən daha çox birliyə, daha çox müstəqilliyə və daha çox suverenliyə ehtiyacı var”.
Mənbə: euro news
Tərtib etdi: Jalə Əliyeva
Gundelik.az
