Yeni il, ad günü, hətta bazar ertəsi səhəri belə insanlar üçün yeni səhifə açılmış kimi hiss yaradır. Psixoloqlar bunu “yeni başlanğıc effekti” adlandırırlar. Araşdırmalar göstərir ki, bu cür simvolik tarixlər insanları davranışlarını dəyişməyə və məqsədlərinə doğru addım atmağa daha çox həvəsləndirir.
İlin əvvəlində qoyulan hədəflər çox vaxt gündəlik həyatın qayğıları səbəbindən arxa plana keçir. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, dəyişiklik etmək üçün Yeni ili gözləməyə ehtiyac yoxdur. İlin ortası, yeni ayın ilk günü, ad günü və ya hətta həftənin başlanğıcı da yeni məqsədlər müəyyənləşdirmək üçün əlverişli vaxtdır.
Özünüz üçün “yeni başlanğıc” yaradın
ABŞ-dakı Pensilvaniya Universitetinin Uorton Biznes Məktəbinin davranış iqtisadiyyatı professoru Keti Milkman bildirir ki, Yeni il qərarlarının uğursuz olduğu barədə yayılmış fikir tam doğru deyil.
Son sorğular göstərib ki:
ABŞ-da Yeni il qərarı verənlərin 87 faizi bir neçə həftə sonra ən azı bəzi məqsədlərinə sadiq qala bilib;
Böyük Britaniyada isə respondentlərin 38 faizi bütün, 33 faizi isə məqsədlərinin bir hissəsini həyata keçirə bilib.
Milkmanın araşdırmalarına görə, insanlar həftənin, ayın və ya tədris ilinin başlanğıcında “pəhriz” və “idman zalı” kimi mövzuları daha çox axtarırlar. Maraqlısı odur ki, insan istənilən günü özü üçün “yeni başlanğıc” kimi qəbul etdikdə də motivasiya artır.
Vərdişlər məqsədlərdən daha güclüdür
Böyük Britaniyanın Surrey Universitetinin psixologiya professoru Benjamin Gardner deyir ki, məqsədlər davamlı iradə tələb edir, vərdişlər isə zaman keçdikcə avtomatik davranışa çevrilir.
Araşdırmalara əsasən:
yeni bir davranışın vərdişə çevrilməsi orta hesabla 66 gün çəkir;
bu müddət vərdişdən asılı olaraq 18–265 gün arasında dəyişir;
idman zalına müntəzəm getmək kimi vərdişlərin tam formalaşması təxminən 6 ay davam edir.
Pis vərdişləri yaxşı vərdişlərlə əvəz edin
Mütəxəssislər bildirirlər ki, pis vərdişdən sadəcə imtina etməkdənsə, onu başqa faydalı davranışla əvəz etmək daha səmərəlidir. Məsələn, şirniyyata meyilli olan şəxs onu sağlam qəlyanaltı ilə əvəz edir.
Eyni zamanda, sadə məqsədlər daha uğurlu nəticə verir. Məsələn, hər gün bir stəkan su içmək kimi kiçik dəyişikliklər 50 dəfə qarın hərəkəti etməkdən daha asan vərdişə çevrilir.
Nəticəni deyil, prosesi sevin
ABŞ-da 2 mindən çox insanın iştirakı ilə aparılan bir illik araşdırma göstərib ki, məqsədə aparan gündəlik fəaliyyətlərdən zövq alan insanlar planlarına daha uzun müddət sadiq qalırlar.
Çikaqo Universitetinin professoru Ayelet Fishbach hesab edir ki, yalnız son nəticəyə fokuslanmaq motivasiyanı azaldır. Onun sözlərinə görə, insan əvvəlcə hər gün etməli olduğu işi sevməyi öyrənməlidir.
Mühit də uğura təsir edir
Şərqi İngiltərə Universitetinin professoru Felix Naughton vurğulayır ki, motivasiya təkbaşına kifayət etmir. Ətraf mühit də davranışa güclü təsir göstərir. Məsələn, siqareti tərgitmək istəyən insan daim siqaret çəkənlərin arasında olarsa, bunu etmək daha çətinləşəcək.
O, məqsədlərin konkret və ölçülə bilən olmasını tövsiyə edir. Məsələn, “daha aktiv olmaq” əvəzinə, “növbəti 7 gün ərzində hər gün 8 min addım atmaq” daha effektiv hədəf sayılır.
Sevdiyiniz işi məqsədlə birləşdirin
Keti Milkmanın təklif etdiyi “cazibə birləşdirməsi” (temptation bundling) üsulu xoşladığınız fəaliyyəti çətin görünən tapşırıqla birləşdirməyi nəzərdə tutur. Məsələn:
idman edərkən sevdiyiniz seriala baxmaq;
dostla birlikdə qaçışa çıxmaq;
məşq zamanı audiokitab dinləmək.
Araşdırmalara görə, dostla birlikdə idman edən insanlar tək məşq edənlərlə müqayisədə 35 faiz daha çox davamlı olurlar.
Motivasiyanın azalması normaldır
Mütəxəssislər bildirirlər ki, uzunmüddətli məqsədlərin ortasında motivasiyanın zəifləməsi tamamilə təbiidir. Buna görə böyük hədəfləri həftəlik və ya gündəlik kiçik tapşırıqlara bölmək, irəliləyişi mütəmadi izləmək və uğursuz günləri özünü günahlandırmaq üçün deyil, dərs çıxarmaq üçün istifadə etmək daha faydalıdır.
Nəticə etibarilə, davamlı uğurun əsas sirri güclü motivasiya deyil, zamanla formalaşan sağlam vərdişlərdir. İnsan bir işi nə qədər tez-tez təkrarlayır və ondan nə qədər zövq alırsa, həmin davranışın həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmə ehtimalı da bir o qədər artır.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
