19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində yaşamış Horace Fletcher, bir dəfə soğanı udmazdan əvvəl 722 dəfə çeynədiyinə görə “Böyük Çeynəyən” ləqəbini qazanmışdır.
Öz-özünə təhsil alan amerikalı diyetoloq qidanın “tamamilə maye” və “demək olar ki, özü udulana” qədər çeynənməli olduğuna inanırdı.
Fletçer hesablamışdır ki, yaxşıca çeynəmək 20-ci əsrin əvvəllərində ABŞ iqtisadiyyatına gündə yarım milyon dollardan çox (indiki pulla təxminən 19,5 milyon dollar) qənaət etməyə kömək edə bilər, çünki orta hesabla bir insan gündə 227 qram az qida istehlak edəcək.
Fletçerin təlimi bir az ifrat ola bilər, amma İsveçdəki Karolinska İnstitutunun stomatologiya professoru Mats Trulsson deyir ki, “bəzi mənalarda o, əslində haqlı idi”. Daha çox çeynəmək həzmi yaxşılaşdırmaqdan və kalori qəbulunu azaltmaqdan tutmuş stress və narahatlığı azaltmağa, yaddaş bacarıqlarını gücləndirməklə və diqqət müddətini artırmaqla idrak qabiliyyətlərini yaxşılaşdırmağa qədər geniş faydalar təklif edə bilər.
Diş sağlamlığı ilə Alzheimer xəstəliyi və demans arasında əlaqə olduğundan, bəzi mütəxəssislər xəstələrin diş sağlamlığının yaxşılaşdırılmasının hətta zehni qocalmanı geri qaytarmağa kömək edə biləcəyini iddia edirlər. Çeynəmək qidadan qida maddələrinin xaric olmasına kömək edir və bu da bədənimizin onları daha effektiv şəkildə mənimsəməsinə imkan verir.
Məsələn, 2009-cu ildə aparılan bir araşdırmada 13 sağlam yetkindən kiçik bir ovuc badam 10, 25 və ya 40 dəfə çeynəmələri istənilib.
Tədqiqatçılar iştirakçılardan nəcis nümunələri topladıqda, insanlar nə qədər çox çeynəsələr, bir o qədər az yağ ifraz etdiklərini aşkar etdilər. Bu, badamdan enerji udmasının təxminən üçdə bir qədər yüksək olduğunu göstərir.
Bundan əlavə, 40 dəfə çeynəmək iştirakçıların daha uzun müddət toxluq hiss etməsinə kömək etdi. 2013-cü ildə aparılan ayrı bir araşdırma da bu toxluq əlaqəsini dəstəklədi.
21 iştirakçı üzərində aparılan bir araşdırmada, toyuq nagetsi böyüklüyündə bir dilim pizza udmazdan əvvəl 15 və ya 40 dəfə çeynədikdə, ikinci qrupda aclıq hissinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı müşahidə edildi.
Bundan əlavə, bağırsaqda həzmi əlaqələndirən iki hormon olan CCK və GIP səviyyələri daha yüksək, “aclıq hormonu” olan qrelin səviyyələri isə azalıb.
Təxminən 50 tədqiqatı araşdıran iki ayrı məlumat təhlili tədqiqatına görə, daha çox çeynəmək daha az yeməyə səbəb olur.
Bunun səbəbi, bədənin aclıqla əlaqəli hormonların istehsalını tənzimləməsi və beyinə tox olduğunuzu bildirən siqnallar göndərməsi təxminən 20 dəqiqə çəkməsidir. Çeynəmək sizə daha çox vaxt verir.
Buna görə də, bir çox diyetoloq və həkim, xüsusən də arıqlamağa çalışırsınızsa, yeməyi tez udmaq əvəzinə, yavaş və diqqətli yeməyi məsləhət görür.
Braziliyada 92 uşaq üzərində aparılan bir araşdırma, piylənmədən əziyyət çəkən uşaqların normal çəkili uşaqlarla müqayisədə “daha az çeynədiyini və daha tez yediyini” müəyyən etdi. Əslində, yemək sürətinizi yavaşlatmağın yaxşı bir yolu daha çox teksturalı qidalar yeməkdir.
Bir çox tədqiqat maye qidalar əvəzinə bərk qidalar (portağal suyu əvəzinə portağal kimi) və aşağı özlülüklü qidalar əvəzinə yüksək özlülüklü qidalar (ağ düyü və ya makaron əvəzinə yulaf ezmesi və kətan toxumu kimi) seçməyi tövsiyə edir.Kumar deyir ki, “Qidanın teksturası özümüzü nə qədər tox hiss etdiyimizə təsir edə bilər və buna görə də piylənmə ilə mübarizə aparanların qida qəbulunu azaltmaqla arıqlamasına kömək edə bilər.”
Qidalanma və həzmdən başqa, tədqiqatçılar çeynəməyin yaşlandıqca həyatın digər aspektlərində, xüsusən də beyin sağlamlığında mühüm rol oynadığını aşkar edirlər.Kumar deyir ki, “Çeynəmə ilə beyin sağlamlığı arasında birbaşa əlaqə olduğunu göstərən ‘dişləmə-beyin oxu’na maraq artır.”
Məsələn, diş itkisi də Alzheimer xəstəliyi və demans riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Mənbə:BBC
Tərtib etdi:Səid Mikayılzadə
Gundelik.az
