“Doktor Livinqston, güman edirəm?” – 155 il əvvəl Afrikanın dərinliklərində baş verən tarixi görüş

1871-ci il noyabrın 10-u dünya tarixinin ən məşhur görüşlərindən biri ilə yadda qalıb. Uzun müddət itkin düşmüş səyyah Devid Livinqstonu axtaran jurnalist Henri Morton Stenli nəhayət onu Afrikanın ucqar bölgəsində tapıb. Onların görüşü zamanı səsləndiyi deyilən bir cümlə isə sonradan tarixə düşüb: “Doktor Livinqston, güman edirəm?”

Gundelik.az xəbər verir ki, XIX əsrdə Avropada Devid Livinqstonun taleyi böyük maraq doğururdu. Afrikada Nil çayının mənbəyini axtarmaq üçün ekspedisiyaya çıxan məşhur səyyah uzun müddət xəbərsiz qalmış, onun öldüyü barədə şayiələr yayılmışdı.

Livinqstonu tapmaq üçün ABŞ-nin “New York Herald” qəzetinin rəhbərliyi jurnalist Henri Morton Stenliyə tapşırıq verdi. 1871-ci ilin martında başlayan axtarış ekspedisiyası asan keçmədi. Stenli və onun yoldaşları yüzlərlə kilometr yol qət etdilər. Ekspedisiya üzvləri xəstəliklər, tropik iqlim, ərzaq çatışmazlığı və digər çətinliklərlə üzləşdilər.

Nəhayət, Stenli indiki Tanzaniya ərazisində, Tanqanika gölünün sahilində yerləşən Ucici yaşayış məntəqəsinə çatdı. Burada o, uzun müddətdir axtarılan Livinqstonu tapdı.

Məşhur rəvayətə görə, Stenli ağsaqqal görünüşlü, saqqallı səyyaha yaxınlaşaraq “Doktor Livinqston, güman edirəm?” deyə müraciət etdi. Livinqston isə sakit şəkildə “Bəli” cavabını verdi. Bu qısa dialoq sonradan dünya tarixinin ən məşhur görüşlərindən birinin simvoluna çevrildi.

Lakin bu hadisənin maraqlı tərəfi yalnız görüşün özü deyil. Tarixçilər görüşün dəqiq tarixi ilə bağlı hələ də mübahisə edirlər. Stenlinin qeydlərində noyabrın 10-u göstərilsə də, Livinqstonun gündəliyi və digər tarixi sənədlər oktyabrın sonlarını da mümkün tarix kimi ortaya qoyur.

Bu görüşdən sonra Stenli Livinqstonu Avropaya qayıtmağa razı salmağa çalışsa da, səyyah Afrikadakı axtarışlarını davam etdirmək qərarına gəldi. Livinqston 1873-cü ildə indiki Zambiya ərazisində vəfat etdi.

Beləliklə, 10 noyabr tarixi təkcə iki səyyahın görüşü deyil, həm də jurnalistikanın tarixə təsir göstərə biləcəyini nümayiş etdirən hadisələrdən biri kimi xatırlanır. Bir qəzetin başladığı axtarış, bir jurnalistin səfəri və cəmi bir neçə sözdən ibarət dialoq əsrlər keçsə də unudulmayıb.

Nuri
Gundelik.az