Ultra-emal olunmuş qidalara (UPF) əlavə edilən maddələr məhsulların daha uzun müddət təzə qalmasına kömək edir. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, bu əlavələr bağırsaqlarımızda yaşayan faydalı mikroorqanizmlərin sağlamlığına gözlənilməz mənfi təsirlər göstərir.
Mikrobiom nədir?
İnsan bağırsağında trilyonlarla mikroorqanizm yaşayır və onların yaratdığı ekosistem “mikrobiom” adlanır. Bu mikroorqanizmlər:
Həzm sisteminin fəaliyyətinə,
Maddələr mübadiləsinə,
İmmunitet sisteminə,
Yuxu keyfiyyətinə,
Əhval-ruhiyyəyə,
Hətta beyin fəaliyyətinə təsir göstərir.
Mütəxəssislər bağırsaq mikrobiomunu meşəyə bənzədirlər: müxtəlif bakteriya növləri nə qədər çox olarsa, orqanizm də bir o qədər sağlam və davamlı olur.
Ultra-emal olunmuş qidalardakı əlavələr nə üçündür?
Mağazalarda satılan bir çox məhsulun tərkibində aşağıdakı əlavələr olur:
Emulqatorlar
Süni şirinləşdiricilər
Qida boyaları
Qatılaşdırıcılar
Bu maddələr qidaların:
Dadını yaxşılaşdırır,
Quruluşunu dəyişir,
Saxlanma müddətini uzadır,
Daha cəlbedici görünməsini təmin edir.
Məsələn, dondurmanın hamar teksturası, çörəyin uzun müddət yumşaq qalması və hazır tortların günlərlə təzə görünməsi əsasən emulqatorların hesabınadır.
Emulqatorlar niyə narahatlıq yaradır?
Araşdırmalar göstərir ki, emulqatorlar bağırsaq mikrobiomunun tərkibini dəyişə və iltihab riskini artırır.
Onlar aşağıdakı xəstəliklərlə əlaqələndirilir:
İltihablı bağırsaq xəstəlikləri
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Kolorektal xərçəng
Tədqiqatlar nə göstərir?
Fransadakı Institut Pasteur alimlərinin siçanlar üzərində apardığı tədqiqatlarda müəyyən olunub ki, geniş istifadə olunan bəzi emulqatorlar bağırsaq bakteriyalarının bağırsaq divarına daha çox yaxınlaşmasına səbəb olur. Bu isə iltihabın yaranmasına gətirib çıxarır.
Normal şəraitdə bakteriyalar bağırsağın qoruyucu selik təbəqəsindən müəyyən məsafədə qalırlar. Bu təbəqə zədələndikdə xroniki iltihabi xəstəliklərin inkişaf riski artır.
İnsanlar üzərində aparılan müşahidələr
Fransada 100 mindən çox insanın iştirak etdiyi araşdırma göstərib ki, emulqatorları daha çox qəbul edən şəxslərdə:
2-ci tip diabet riski yüksəlir;
Süd vəzi və prostat xərçəngi ilə əlaqə ehtimalı artır.
Digər kiçik klinik tədqiqatlarda isə müəyyən emulqatorların faydalı bağırsaq bakteriyalarının sayını azaltdığı müşahidə olunub.
Kron xəstəliyi olan insanlarda nəticələr
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, emulqatorların məhdudlaşdırıldığı pəhriz tətbiq edən Kron xəstələri simptomların azalması baxımından adi qidalananlardan təxminən üç dəfə daha yaxşı nəticə göstəriblər.
Problem niyə əvvəllər aşkarlanmayıb?
Alimlərin sözlərinə görə, qida əlavələri uzun illər əsasən:
Zəhərlilik,
DNT-yə zərər vermə potensialı
baxımından yoxlanılıb.
Lakin onların bağırsaq mikrobiomuna təsiri uzun müddət qiymətləndirilməyib.
Bundan əlavə, insan gündəlik həyatda bir neçə əlavəni eyni vaxtda qəbul edir. Alimlər buna “kokteyl effekti” deyirlər. Müxtəlif əlavələrin birlikdə yaratdığı təsirləri öyrənmək isə olduqca çətindir.
Ultra-emal olunmuş qidalar bakteriya müxtəlifliyini azaldır
Aparılan klinik sınaqlarda müəyyən olunub ki:
Təzə və az emal olunmuş qidalarla qidalanan insanlarda bağırsaq bakteriyalarının müxtəlifliyi artır;
Ultra-emal olunmuş qidalarla qidalananlarda isə bakteriya müxtəlifliyi azalır və qəbizlik daha çox müşahidə edilir.
Alimlər bunun səbəblərindən biri kimi təbii liflərin azlığını göstərirlər.
Bağırsaq sağlamlığını qorumaq üçün nə etmək lazımdır?
Mütəxəssislərin tövsiyələri:
Təzə meyvə və tərəvəzləri daha çox yemək
Tam taxıllara üstünlük vermək Liflə zəngin qidalar qəbul etmək Mümkün qədər evdə yemək hazırlamaq
Ultra-emal olunmuş qəlyanaltıları azaltmaq
Ekspertlər vurğulayırlar ki, bütün qida əlavələrindən tamamilə imtina etmək real deyil. Əsas məqsəd qidalanmada balans yaratmaq və təzə, az emal olunmuş məhsullara üstünlük verməkdir.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
