ABŞ Prezidenti Donald Tramp, İran üzərində vurulan F-15 qırıcı təyyarəsinin ikinci ekipaj üzvünün xilas edilməsindən sonra tez bir zamanda qələbə elan edərək bildirib ki, İran ərazisində həyata keçirilən bu dramatik və uğurlu əməliyyat “bir daha sübut edir ki, biz tam hava üstünlüyünə nail olmuşuq”. Lakin müşahidəçilər bunun ABŞ üçün İranda nə məna daşıdığı barədə daha mürəkkəb mənzərə təqdim edirlər.
Missiya uğurlu olsa da, son günlər baş verən hadisələr – iki təyyarənin vurulması və ən azı bir helikopterin atəşə tutulması – göstərir ki, ABŞ və İsrailin İranın hərbi infrastrukturuna qarşı həftələrlə davam edən güclü zərbələrinə və prezidentin Tehranın artıq “heç bir hava hücumundan müdafiə vasitəsinin qalmadığı” ilə bağlı iddialarına baxmayaraq, ABŞ qüvvələri üçün təhlükələr hələ də qalır.
Vaşinqtondan BBC-yə danışan bəzi mənbələr hesab edir ki, təyyarələrin itirilməsi və pilotların xilas edilməsi əməliyyatının mürəkkəbliyi Trampı İranın əsas neft ixrac terminalı olan Xarg adasını və Fars körfəzindəki digər obyektləri ələ keçirmək, yaxud yeraltında yerləşən yüksək zənginləşdirilmiş uranı ələ keçirmək üçün mümkün quru əməliyyatından çəkindirə bilər. Hərbi planlaşdırıcılar tərəfindən hazırlanaraq prezidentə təqdim edilən bu variantlar olduqca mürəkkəbdir və ABŞ qüvvələrini İranın hələ də mövcud olan imkanları qarşısında riskə atır. Bu imkanlara aşağıdan uçan hədəflərə qarşı xüsusilə effektiv olan, çiyindən atılan daşınan hava hücumundan müdafiə sistemləri – MANPADS-lər də daxildir.
Digər tərəfdən, ABŞ qüvvələrinin mübahisəli mühitə daxil olub, İranın gözü qarşısında irəli hava bazası və yanacaq doldurma nöqtəsi qurması, saatlarla orada qalması, sıradan çıxmış iki təyyarəni məhv edib əvəzini göndərməsi Trampı daha da cəsarətləndirə bilər.
Bu, administrasiyanı inandıra bilər ki, İran daxilində hədəflərə qarşı hava və ya amfibiya əməliyyatı uğurlu ola bilər.
Bu mesaj həm İran üzərində uçan ABŞ hərbçiləri, həm də mümkün yerləşdirilməyə hazırlaşanlar üçün açıq şəkildə eşidiləcək.
Tramp eyni zamanda gələcək planlarla bağlı ziddiyyətli mesajlar verib. Bazar günü jurnalistlərlə telefon danışıqlarında o bildirib ki, İranla “razılaşma” çox yaxındadır. Əgər bu baş tutmasa, o, Truth Social-da dəfələrlə yazdığı kimi, İranın elektrik stansiyalarına və körpülərinə zərbələr endirmək üçün müəyyən etdiyi müddətin bitməsinə az qalıb.
O, bazar günü paylaşımında bildirib ki, Hörmüz boğazı açılmasa, İran rejimi “cəhənnəmdə yaşayacaq”. Fox-a qısa müsahibəsində isə Tramp İranın neftini “ələ keçirmək” ehtimalından danışıb, lakin detalları açıqlamayıb.
İranın infrastrukturuna və enerji obyektlərinə qarşı genişləndirilmiş kampaniya münaqişənin daha da kəskinləşməsi deməkdir. İnsan haqları təşkilatları bunun mülki əhaliyə təsiri və mümkün müharibə cinayətləri ilə bağlı xəbərdarlıq edirlər. Tənqidçilər bunu Trampın Hörmüz boğazında – qlobal neft və ticarət üçün həyati əhəmiyyət daşıyan keçiddə – hərəkət azadlığını təmin edə bilməməsindən yaranan narazılığın əlaməti kimi qiymətləndirirlər.
İndiyə qədər Trampın tərəfdarları administrasiyanı və ekipajın xilas edilməsi səylərini dəstəkləyiblər.
Tramp üçün bu xilasetmə əməliyyatı həm ictimaiyyət, həm də ABŞ ordusu daxilində “qələbə” kimi görünür.
Bu əməliyyat həm də administrasiyanın ABŞ hərbçilərini heç vaxt tərk etməmək prinsipinə sadiq qalmaq üçün digər amerikalıları riskə atmağa hazır olduğunu göstərdi. Lakin bəzi insanlar – hətta Trampın qatı tərəfdarları belə – aydın sonu olmayan, bahalı və çətin müharibə ehtimalından narahat olmağa başlayıblar.
Eyni zamanda, iki pilotun xilas edilməsi İranın böyük təbliğat qələbəsi əldə etməsinin qarşısını aldı.
ABŞ hərbçilərinin İran əsirliyində görüntüləri çox güman ki, ABŞ-da müharibə ilə bağlı əsas xəbərə çevrilər və Trampın sürətli və asan qələbə narrativini pozardı.
Trampın son açıqlamaları onun ötən həftə – xüsusilə 1 aprel tarixli televiziya çıxışında – dedikləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Həmin çıxışda o demişdi ki, ABŞ artıq digər ölkələrin Hörmüz boğazında fəaliyyət göstərməsi üçün şərait yaradıb: “Götürün, qoruyun, özünüz istifadə edin”.
O, həmçinin yaxın zamanda bildirmişdi ki, razılaşma olmasa belə, İranı “tərk etməyə” hazırdır.
Lakin indi görünür ki, o, İran rəhbərliyini danışıqlara məcbur etmək üçün ölkənin əsas infrastrukturuna ağır zərbələr endirməklə hədələri artırmaq strategiyasına keçib.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
