İnsan haqları üzrə bir qrupun məlumatına görə, İranda etirazlara qarşı təhlükəsizlik qüvvələrinin zorakı müdaxiləsi nəticəsində 2 mindən çox insan həlak olub. Bu hadisələr fonunda ABŞ prezidenti Donald Tramp iranlılara “kömək yoldadır” mesajını verib.
ABŞ-da yerləşən İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (HRANA) bildirib ki, internetin kəsilməsinə baxmayaraq, son 17 gün ərzində azı 1 850 etirazçı, hökumətlə əlaqəli 135 nəfər, etirazlarda iştirak etməyən doqquz mülki şəxs və doqquz uşaq öldürülüb.
Eyni zamanda, bir iranlı rəsmi şəxs Reuters agentliyinə açıqlamasında ölənlərin sayının təxminən 2 000 nəfər olduğunu bildirib, lakin ölümlərdə “terrorçuların” məsuliyyət daşıdığını iddia edib.
Donald Tramp çərşənbə axşamı axşamı İranla bağlı keçiriləcək iclasda iştirak edəcək və ölənlərin sayı ilə bağlı “dəqiq rəqəmlər” əldə etməyə söz verib.
“Olanlar ciddi görünür, amma hələlik dəqiq bilmirik,” – Tramp Ağ Evə qayıdarkən jurnalistlərə deyib.
“Rəqəmləri əldə etdikdən sonra uyğun addımlar atacağıq,” – deyə əlavə edib.
Tramp daha əvvəl Truth Social platformasında İran hakimiyyətinin qətllərə görə “ağır bədəl ödəyəcəyini” yazıb və insanları “etirazları davam etdirməyə” çağırıb.
“Mən etirazçıların mənasız şəkildə öldürülməsi DAYANANA qədər İran rəsmiləri ilə bütün görüşləri ləğv etmişəm. KÖMƏK YOLDADIR. MIGA!!!” – deyə o yazıb. (MIGA – ABŞ-da fəaliyyət göstərən İran müxalifətinin “Make Iran Great Again” – “İranı yenidən möhtəşəm et” şüarının qısaldılmış formasıdır.)
Tramp artıq İrana qarşı tədbirləri nəzərdən keçirir. O, İranla ticarət edən ölkələrə 25% rüsum tətbiq ediləcəyini də açıqlayıb.
Məlumata görə, etirazlar ölkənin 31 vilayətində 180 şəhər və qəsəbəyə yayılıb. Aksiyalar milli valyutanın kəskin dəyər itirməsi və həyat bahalaşmasına etiraz olaraq başlayıb.
Qısa müddətdə etirazlar siyasi dəyişiklik tələblərinə çevrilərək 1979-cu il İslam İnqilabından bəri ruhani rejim üçün ən ciddi sınaqlardan birinə çevrilib.
Etirazlar ötən cümə axşamı daha da kəskinləşib və hakimiyyət tərəfindən ölümcül güc tətbiqi ilə qarşılanıb. Hadisələr internet və rabitənin demək olar ki, tam kəsilməsi fonunda baş verib.
HRANA bildirib ki, indiyədək azı 2 003 nəfərin öldüyü təsdiqlənib, əlavə olaraq daha 779 ölüm faktı araşdırılır.
“Dəhşətə gəlmişik, amma hesab edirik ki, bu rəqəmlər belə real vəziyyəti tam əks etdirmir,” – təşkilatın direktor müavini Skylar Tompson Associated Press-ə deyib.
Norveçdə yerləşən İran İnsan Hüquqları təşkilatı isə azı 734 etirazçının öldürüldüyünü təsdiqlədiyini açıqlayıb. Təşkilatın rəhbəri Mahmud Amiri-Moqəddəm AFP-yə bildirib ki, bu rəqəmlər ölkənin yarıdan az vilayətindən və xəstəxanaların cəmi 10%-dən əldə edilən məlumatlara əsaslanır:
“Əsl ölənlərin sayı böyük ehtimalla minlərlədir.”
Reuters-in yazdığına görə, 2 000 nəfərin öldüyünü deyən iranlı rəsmi bu rəqəmin bölgüsünü açıqlamayıb və həm etirazçıların, həm də təhlükəsizlik qüvvələrinin ölümündə “terrorçuları” günahlandırıb.
Qeyd olunur ki, ölkəyə girişin məhdudlaşdırılması səbəbilə BBC də daxil olmaqla beynəlxalq media qurumları İrandan birbaşa reportaj hazırlaya bilmir.
Bununla belə, bazar günü yayımlanan videolarda Tehrandakı Kəhrizək Məhkəmə-Tibbi Mərkəzində insanların yaxınlarının cəsədlərini axtardığı görünür. BBC görüntülərdə ən azı 180 cəsəd torbası və kəfənə bürünmüş meyit sayıb.
Paytaxtdakı xəstəxanaların yaralılarla dolduğu, tibbi ləvazimat və qan çatışmazlığı yaşandığı bildirilir.
Rəşt şəhərində yaşayan bir iranlı isə vəziyyəti belə təsvir edib:
“Şəhər tanınmaz haldadır. Hər yer yanıb külə dönüb.”
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədl
Gundelik.az
