Sintetik DNT peyvənd istehsalında istifadə edilə bilər, lakin bioloji silahların hazırlanmasında da istifadə edilə bilər. Texnologiya nəhəngləri və biotexnologiya mütəxəssisləri daha sərt hüquqi tənzimləmə tələb edirlər.
OpenAI, Anthropic, Microsoft AI və Google DeepMind daxil olmaqla bir neçə böyük süni intellekt (Sİ) şirkətinin baş direktorları biotexnologiya mütəxəssisləri ilə birləşərək ABŞ-ı sintetik DNT-nin alınması üçün təhlükəsizlik yoxlamalarını tələb edən qanunlar qəbul etməyə çağırıblar.
Sintetik DNT, şirkətlər tərəfindən tələb olunduqda istehsal edilə bilən, onlayn sifariş verilə bilən və digər laboratoriya ləvazimatları kimi çatdırıla bilən süni şəkildə istehsal olunan genetik materiala aiddir.
Məktub ABŞ Konqresinə ünvanlanıb, lakin sözügedən material dünyanın istənilən yerindən sifariş verilə və göndərilə bildiyindən, məsələnin qlobal təsirləri var.
İmza sahibləri yazıblar: “Sintetik DNT-ni onlayn sifariş etmək imkanı peyvəndin hazırlanması prosesini sürətləndirib, fundamental tədqiqatları dəstəkləyib və əvvəllər böyük müəssisələrlə məhdudlaşan resursları daha kiçik qruplar üçün əlçatan edib”.
Lakin bu da risk yaradır; nəzəri olaraq, zərərli bir aktyor təhlükəli patogenləri çoxaltmaq üçün hazırlanmış DNT ardıcıllıqlarını sifariş edə bilər. Sintetik şəkildə istehsal olunan DNT geniş tətbiq sahəsinə malikdir. O, həyat qurtaran dərmanların hazırlanmasına, mikroorqanizmlərin mühəndisliyinə və çoxlu sayda rəqəmsal məlumatların saxlanmasına imkan verir.
Bəzi şirkətlər artıq sifarişləri və müştəriləri könüllü olaraq yoxlayırlar, lakin onları bunu etməyə məcbur edən heç bir hüquqi tənzimləmə yoxdur.
Məktubda qeyd olunur ki, yoxlama “mövcud biotəhlükəsizlik tədbirləri arasında həm ən yaxşı başa düşülən, həm də ən az pozucu olanlardan biridir”.
İmza sahibləri həmçinin şübhəli fəaliyyətin izlənilməsi zərurəti yarandıqda qeydlərin aparılmasının məcburi olmasını istəyirlər. Məktuba görə, bu, yalnız sonrakı araşdırma üçün deyil, həm də izlənilə bilənliyin maarifləndirilməsi sui-istifadənin qarşısını alacağı üçün vacibdir.
Məktubda deyilirdi: “Bu, ilkin yoxlamadan yayınmaq mümkün olan hər hansı bir təhdidin, hətta ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirildikdə narahatlıq doğurmayacağı seriyalar halında belə, mənbəyinə qədər izlənilə biləcəyini təmin edir.”Müəlliflər problemin yeni olmadığını, lakin süni intellektdəki irəliləyiş tempi yeni olduğunu və süni intellekt sistemlərinin artıq yüksək texniki laboratoriya prosedurları ilə bağlı məsələlərdə doktorantura səviyyəli virusoloqları üstələyə biləcəyini qeyd etdilər.
Sistemlər sürətlə inkişaf etdikcə, mütəxəssislər tarixən zərərli şəxslərin bioloji silahlara çıxışına mane olan informasiya maneələrinin “əhəmiyyətli dərəcədə aşındırılacağını” xəbərdar edirlər.
Bu ilin əvvəlində dünyanın hər yerindən olan tədqiqatçılar müəyyən bioloji məlumat dəstlərinə məhdudiyyətsiz girişin süni intellekt sistemlərinə təhlükəli virusların dizaynına və ya inkişafına kömək edə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edərək, sui-istifadənin qarşısını almaq üçün daha güclü təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsinə çağırıblar.
Mənbə:Euronews
Tərtib etdi:Səid Mikayılzadə
Gundelik.az
