Şirkətin bütün maliyyə sənədlərinin qaydasında olması belə, gözlənilməz yoxlama zamanı sualların yaranmayacağı demək deyil. Sənədləşmədəki xırda uyğunsuzluqlar, sübutedici sənədlərin çatışmazlığı və əməliyyatların düzgün rəsmiləşdirilməməsi müəssisələr üçün əlavə risklər yarada bilər.
Mühasibatlıq sahəsi üzrə mütəxəssis Sevinc Eminova Gundelik.az-a açıqlamasında bildirib ki, şirkətlər maliyyə sənədlərinin yalnız mövcudluğuna deyil, onların düzgün tərtib edilməsinə və əməliyyatları tam şəkildə təsdiqləməsinə də diqqət yetirməlidirlər.
“Şirkətin maliyyə sənədlərinin qaydasında olması yalnız hesabatların düzgün hazırlanması ilə ölçülmür. Hər bir maliyyə əməliyyatı müvafiq sənədlərlə əsaslandırılmalı, həmin sənədlərdəki məlumatlar isə mühasibat uçotunda əks olunan göstəricilərlə uyğunluq təşkil etməlidir. Bəzən sənədlər mövcud olur, lakin onların məzmununda və ya rəsmiləşdirilməsində müəyyən çatışmazlıqlar olur. Məhz belə hallar yoxlama zamanı əlavə suallar yarada bilər”, – deyə Sevinc Eminova qeyd edib.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, ilkin uçot sənədlərinin düzgün tərtib edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müqavilələr, hesab-fakturalar, təhvil-təslim aktları, ödəniş sənədləri və digər aidiyyəti sənədlər əməliyyatın xarakterindən asılı olaraq bir-birini tamamlamalıdır.
“Misal üçün, şirkət hər hansı xidmətə görə ödəniş edibsə, bank sənədinin mövcudluğu bütün hallarda həmin xidmətin faktiki göstərildiyini təsdiqləmək üçün kifayət etmir. Əməliyyatın xüsusiyyətindən asılı olaraq xidmətin göstərilməsini təsdiqləyən akt və digər sənədlər də tələb oluna bilər. Əgər sənədlərdə tarix, məbləğ və ya əməliyyatın məzmunu ilə bağlı uyğunsuzluq varsa, şirkət həmin fərqləri əsaslandırmaq məcburiyyətində qala bilər. Sənədləşmədəki hər bir uyğunsuzluq avtomatik olaraq qanun pozuntusu hesab edilmir. Bununla belə, aşkar edilən fərqlərin səbəbləri müvafiq sənədlərlə izah olunmadıqda müəssisə üçün əlavə risklər yarana bilər. Ən çox diqqətdən kənarda qalan məsələlərdən biri sənədlərin düzgün rəsmiləşdirilməsidir. Bəzən zəruri rekvizitlər unudulur, sənədlər vaxtında hazırlanıb təsdiqlənmir və ya uçot məlumatları ilkin sənədlərlə üst-üstə düşmür. Bu hallar gündəlik iş prosesində əhəmiyyətsiz görünə bilər, amma yoxlama zamanı əlavə izahatların verilməsinə və sənədlərin yenidən araşdırılmasına səbəb ola bilər. Şirkətlər gözlənilməz yoxlamalara hazır olmaq üçün sənədləri yalnız hesabat dövrünün sonunda deyil, mütəmadi olaraq nəzərdən keçirməlidirlər. Müəssisələr ilkin sənədlərin tamlığına, bank əməliyyatlarının və qarşılıqlı hesablaşmaların düzgünlüyünə, debitor və kreditor borclarının uçotuna, eləcə də sənədlərin qanunvericiliyə uyğun saxlanılmasına davamlı nəzarət etməlidirlər. Mühasibatlıq və digər aidiyyəti şöbələr arasında məlumat mübadiləsinin düzgün qurulması da vacibdir. Əsas məqsəd yoxlama ərəfəsində sənədləri qaydaya salmaq deyil, əməliyyatların ilk gündən düzgün rəsmiləşdirilməsini təmin etməkdir”, – deyə Sevinc Eminova bildirib.
Mütəxəssis hesab edir ki, maliyyə sənədlərinin sistemli şəkildə yoxlanılması və uçot məlumatlarının ilkin sənədlərlə mütəmadi tutuşdurulması mümkün problemlərin vaxtında aşkarlanmasına kömək edir.
Beləliklə, şirkətin maliyyə sənədlərinin qaydasında olması ilə yanaşı, hər bir əməliyyatın düzgün sənədləşdirilməsi və sübutedici sənədlərlə əsaslandırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gündəlik iş prosesində bu məsələlərə diqqət yetirilməsi yoxlama zamanı yarana biləcək əlavə sualların və maliyyə risklərinin azaldılmasına kömək edə bilər.
Nurəddin Abdullayev
Gundelik.az
