Donald Tramp bu həftə ABŞ və İranın müharibəyə son qoymaq üçün “çox yaxşı və məhsuldar danışıqlar” apardığını deyəndə, İran tez və qətiyyətlə cavab verdi. İran rəsmiləri danışıqların aparıldığını təkzib etdilər. Hərbi sözçü bu iddiaya istehza ilə yanaşaraq amerikalıların “özləri ilə danışıqlar apardıqlarını” söylədi. Uçurum geniş açıqdır. Vaşinqton irəliləyişdən danışır; Tehran isə bunu qəti şəkildə rədd edir. Lakin bu, yalnız fikir ayrılığını deyil, həm də dərin bir inamsızlığı əks etdirir. Bu inamsızlıq son hadisələrdən qaynaqlanır. Son bir il ərzində iki tərəf arasında aparılan danışıqlar gərginliyin azalacağına dair iki dəfə ümid yaradıb. Omanlı aparıcının sözlərinə görə, sonuncu raundda ABŞ-ın İranın nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqları müzakirə olunub. Hər iki halda danışıqlardan sonra İsrail və ABŞ-ın İrana hərbi hücumları baş verdi. İranın nöqteyi-nəzərindən danışıqlar müharibə ehtimalını azaltmadı və müharibədən dərhal əvvəl baş tutdu. Buna görə də Trampın iddialarına şübhə ilə yanaşılır. Lakin İranın inkarı danışıqlara qarşı olduğu anlamına gəlmir.
Hətta diplomatiyanı dəstəkləyən rəsmilər də təzyiq altındadır. Danışıqların bərpası risklidir və bu dəfə fərqli olacağına dair heç bir aydın əlamət yoxdur.
Bu, xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin və digər rəsmilərin sərt ritorikasını izah etməyə kömək edir.
Trampın bazar ertəsi günü Truth Social-da paylaşımından əvvəl də Əraqçi İranın danışıqlar və ya atəşkəs axtarmadığını və mübarizəni davam etdirməyə hazır olduğunu bildirmişdi.
İranın İnformasiya Şurasının rəhbəri 15 maddəlik təklifi rədd edərək dedi: “Trampın sözləri yalandır və nəzərə alınmamalıdır”.
Lakin bu, qapının tamamilə bağlı olduğu anlamına gəlmir. Çərşənbə günü Arakçi təklifi nə təsdiqlədi, nə də qəti şəkildə rədd etdi.
O, dövlət televiziyasına verdiyi açıqlamada ölkənin yüksək vəzifəli şəxslərinə “fərqli fikirlər” çatdırıldığını və “mövqe tutulması lazım gələrsə, əlbəttə ki, müəyyən ediləcəyini” bildirib.
O, həmçinin İranın hazırkı siyasətinin “müdafiəni qorumaq” olduğunu və Tehranın “hələlik danışıqlar aparmaq niyyətində olmadığını” bildirib.
İrandakı hazırkı vəziyyət davam edən hücumlar və vacib infrastruktura dəyən ziyan səbəbindən dayanıqsızdır. Sərt ritorika diplomatiyanı tamamilə rədd etmək əvəzinə, şərtlər qoymağa yönəlmiş ola bilər.
İranın daxili siyasəti vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.
Daha mülayim qruplar tərəfindən dəstəklənən prezident Məsud Pezaşkian ehtiyatlı yanaşma tətbiq edib. Sərt xətt tərəfdarları danışıqlara daha çox qarşıdırlar.
Eyni zamanda, hətta mülayim səslər belə mövcud vəziyyətdə danışıqları müdafiə etməkdə çətinlik çəkir.
Hökumətdən kənardan da təzyiq var. Bəzi İran müxalifət qrupları İslam Respublikası ilə hər hansı bir razılaşmanı rədd edir və hücumları dəstəkləyir, müharibənin rejimin süqutuna və hakimiyyət dəyişikliyinə səbəb olacağına ümid edirlər.
Mənbə:BBC
Tərtib etdi:Səid Mikayılzadə
Gundelik.az
