Bəzi insanlar yayda gündə cəmi bir neçə dəqiqə günəş işığına ehtiyac duyur, digərlərinə isə daha uzun müddət lazım olur. Günəşin sağlamlıq üçün həm faydaları, həm də riskləri var. Əsas məsələ düzgün miqdarı müəyyən etməkdir.
Günəş işığı niyə lazımdır?
Mülayim günəşə məruz qalmaq orqanizmdə D vitamininin yaranmasına kömək edir. D vitamini sümük və əzələ sağlamlığı üçün vacibdir. Araşdırmalar yüksək D vitamini səviyyəsinin bəzi xəstəliklərin, o cümlədən 2-ci tip diabetin və müəyyən xərçəng növlərinin riskinin azalması ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Günəş işığı qan təzyiqinin aşağı düşməsinə də kömək edir. UVA şüaları dəridə damarların genişlənməsinə səbəb olan azot oksidinin ifrazını stimullaşdırır. Bu isə ürək-damar sağlamlığına müsbət təsir göstərir.
Günəş işığı yuxu və beyin fəaliyyətinə də təsir edir. Xüsusilə səhər günəşindən gələn mavi işıq beyinə gündüz olduğunu bildirir, kortizolu artırır və yuxululuğa səbəb olan melatonini azaldır. Nəticədə insan özünü daha ayıq və enerjili hiss edir.
Gündüz işığına kifayət qədər məruz qalmanın yaddaş, reaksiya sürəti və diqqəti yaxşılaşdırdığı da müəyyən edilib. Böyük bir araşdırmada gündə təxminən 1,5 saat gün işığı alan insanlarda demensiya riskinin daha aşağı olduğu müşahidə olunub.
Gündə nə qədər günəş qəbul etmək lazımdır?
Mütəxəssislər uzun müddət günəş altında qalmaq əvəzinə qısa və müntəzəm günəşlənməni tövsiyə edirlər.
Açıq dərili insanlar üçün həftənin əksər günlərində əllərin, qolların və ya ayaqların bir neçə dəqiqə günəş görməsi kifayət edir. D vitamininin yaranması baxımından günəşin UVB şüalarının daha güclü olduğu günün orta saatları daha effektivdir. Lakin ultrabənövşəyi şüalanmanın çox yüksək olduğu ərazilərdə səhər və ya günortadan sonra qısa müddət seçilir.
Tünd dərili insanlarda dəridəki melanin D vitamini istehsalını yavaşlatdığı üçün daha uzun müddət günəşə ehtiyac olur. Məsələn, Böyük Britaniyada aparılan bir araşdırmada yaz və yay aylarında tünd qəhvəyi dərili insanların günorta vaxtı təxminən 25 dəqiqə günəşdə qalmasının lazım ola biləcəyi göstərilib.
Çox açıq dərili, çoxsaylı xalları olan və ya ailəsində melanoma tarixçəsi olan insanlar isə daha ehtiyatlı olmalıdır. İmmunosupressiv dərman qəbul edənlər üçün də günəşdən qorunma xüsusilə vacibdir.
Albinizm kimi nadir hallarda isə qorunmadan günəşə çıxmaq ümumiyyətlə uyğun deyil.
Qışda vəziyyət necə dəyişir?
Qış aylarında günəş şüalarının bucağı və UVB səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən D vitamini yaratmaq daha çətinləşir. Buna görə insanın daha uzun müddət açıq havada qalması lazım gəlir. Bəzi bölgələrdə isə qışda D vitamini sintezi üçün kifayət qədər UVB şüası olmur.
Həddindən artıq günəşin zərərləri
Daha çox günəş qəbul etmək D vitamininin daha çox yaranması demək deyil. Əksinə, uzun müddət qorunmadan günəş altında qalmaq:
günəş yanığına;
dəridə piqmentasiyaya;
dərinin vaxtından əvvəl qocalmasına;
DNT zədələnməsinə;
dəri xərçəngi riskinin artmasına səbəb olur.
Xüsusilə melanoma ən təhlükəli dəri xərçəngi növlərindən biridir. Böyük Britaniyada melanoma hallarının illik sayı ilk dəfə 20 mini keçib. Mütəxəssislər həddindən artıq UV şüalanmasının və solyari istifadəsinin bu halların əhəmiyyətli hissəsində rol oynadığını bildirirlər.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
