Prezident Donald Tramp və onun administrasiyası ABŞ-İsrailin İran əleyhinə birgə hərbi əməliyyatı barədə indiyə qədər ziddiyyətli və qarışıq açıqlamalar verib. Bazar ertəsi – müttəfiqləri narahat edən və bazarları sarsıdan əməliyyatın 10-cu günü – müharibənin müddəti və məqsədləri ilə bağlı bu qarışıqlığın bariz nümunəsi oldu.
Səhər saatlarında ABŞ fond indekslərinin düşməsi və neft qiymətlərinin kəskin artması ilə başlayan gərginlikdən sonra Amerika prezidenti investorları sakitləşdirmək üçün jurnalistlərə ard-arda zəng etməyə başladı. Lakin o, daha çox detal istənildikdə belə aydın cavab vermədi.
“Hər şey üçün planım var, yaxşı?” – o, neft qiymətlərinin artması barədə sual veriləndə New York Post qəzetinin müxbirinə dedi.
“Hər şey üçün planım var. Siz çox məmnun qalacaqsınız.”
CBS News-a isə müharibənin “demək olar ki, tam başa çatdığını” söylədi.
“Biz planlaşdırılandan xeyli irəlidəyik,” – o əlavə etdi. Əməliyyatın tezliklə bitə biləcəyi soruşulduqda isə Tramp dedi:
“Bilmirəm, bu vəziyyətdən asılıdır. Bitirmək yalnız mənim qərarımdadır, başqasının yox.”
Onun telefonla verdiyi açıqlamalar ən azı iqtisadi baxımdan təsir göstərdi. Fond bazarları yenidən yüksəldi, günün əvvəlində 120 dollara qədər qalxmış bir barel neftin qiyməti 90 dollardan aşağı düşdü.
Cəmi bir neçə gün əvvəl Tramp demişdi ki, İran “şərtsiz təslim olana qədər” müharibəni dayandırmayacaq. Lakin bazar ertəsi verdiyi açıqlamalardan sonra Yaxın Şərqi sarsıdan və Hörmüz boğazından gəmi daşımalarının demək olar ki, tam dayanmasına səbəb olan hərbi əməliyyatın tezliklə bitə biləcəyi təəssüratı yarandı. Axşama doğru isə Tramp yenidən sözlərini dəyişdi.
“Biz indi bunu böyük uğur kimi elan edə bilərik,” – dedi.
“Ya da daha irəli gedə bilərik. Və biz daha irəli gedəcəyik.”
O bildirdi ki, ABŞ “ekskursiya” adlandırdığı əməliyyatı bitirməyə çox yaxındır. Lakin İranın Fars körfəzindən çıxan neft tankerlərini təhdid etməyə davam edəcəyi halda zərbələrin daha da gücləndiriləcəyini xəbərdar etdi.
“Onları elə vuracağıq ki, nə onlar, nə də onlara kömək edənlər həmin bölgədə bərpa ola bilsin,” – dedi.
Tramp müharibə üçün daha geniş məqsəd də açıqladı. Onun sözlərinə görə məqsəd İranın ABŞ-a, İsrailə və ya Amerikanın müttəfiqlərinə qarşı silah hazırlaya bilməsinin qarşısını “çox uzun müddət” almaqdır.
Bu isə nəticədə rejim dəyişikliyi tələb edə bilər. Çünki mərhum ayətullah Əli Xameneinin yerinə ölkənin rəhbəri kimi onun oğlu keçib və Tramp indiyədək belə bir dəyişiklik əldə edə bilməyib.
Bir neçə saat ərzində prezidentin mesajları başgicəlləndirici dərəcədə dəyişdi. Bu böyük hərbi əməliyyatın nə vaxt bitəcəyini və konkret məqsədlərinin nə olduğunu anlamağa çalışanlar isə daha çox sual ilə üz-üzə qaldılar.
Bazar günü CBS-ə verdiyi müsahibədə müdafiə naziri Pete Hegseth əməliyyatın növbəti mərhələsinin daha güclü silahların istifadəsini nəzərdə tutduğunu dedi.
“Bizim daha çox adi sursatlardan – 500, 1000 və 2000 funtluq bombalardan hərbi hədəflərə qarşı istifadə etməyə başlamaq imkanımız var və biz bu kampaniyanın bu mərhələsinə hələ tam başlamamışıq,” – o bildirdi.
Trampdan bazar ertəsi onun “müharibə demək olar ki, bitib” sözləri ilə Hegsethin açıqlamaları arasındakı ziddiyyət soruşulduqda o belə cavab verdi:
“Hər ikisini də demək olar.”
“Bu, yeni bir ölkə qurmağın başlanğıcıdır,” – Tramp dedi. Halbuki İraq tipli dövlət quruculuğu fəaliyyəti Tramp və onun komandası tərəfindən istənilməyən bir şey kimi təqdim olunub.
Çərşənbə axşamı ABŞ investorları Trampın son açıqlamalarını qiymətləndirəcəklər. Bazarlardakı kəskin dalğalanmalar azalsa belə, benzin qiymətlərinin düşməsi daha uzun çəkə bilər.
ABŞ-da hazırda benzinin orta qiyməti bir gallon üçün 3,48 dollardır ki, bu da bir həftə əvvəlkindən 48 sent çoxdur.
Bu isə iqtisadiyyatın artıq çətinlik yaşadığına dair siqnallar fonunda baş verir. Məsələn, ötən cümə günü Əmək Statistikası Bürosu bildirdi ki, fevral ayında ABŞ-da 92 min iş yeri azalıb, işsizlik 4,4%-ə yüksəlib, əmək bazarında iştirak səviyyəsi isə 62% ilə 2021-ci ilin dekabrından bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb.
“Alıcılıq qabiliyyəti” və yaşayış xərcləri amerikalılar üçün əsas problem olaraq qalır. Sorğular həmçinin İranla müharibəyə qarşı ciddi narazılıq olduğunu göstərir.
Bu isə Tramp üçün təhlükəli vəziyyət yaradır. Çünki o, bu əməliyyatla birbaşa əlaqələndirilir və noyabrda keçiriləcək Konqresin taleyini həll edəcək aralıq seçkilərinə aylar qalıb.
Tramp qiymət artımının müvəqqəti olduğunu və seçkilərə qədər amerikalıların yaşayış xərcləri barədə daha optimist olacağını vəd edib.
Lakin Şimali Corciya ştatında seçicilər çərşənbə axşamı xüsusi konqres seçkilərində səs verirlər. Orada İran müharibəsi və onun iqtisadiyyata mümkün təsiri əsas narahatlıqlardan biridir.
Müstəqil seçici Bob Stinnett enerji qiymətlərinin artmasının resessiyaya səbəb ola biləcəyindən qorxduğunu dedi.
“Mən Trampı dəstəkləmişəm, amma bu məsələdə yox,” – o bildirdi.
Uzun illər tibb bacısı kimi çalışdıqdan sonra yaxınlarda təqaüdə çıxan Angie isə qaz və benzin qiymətlərinin artmasının büdcəsini çətin vəziyyətə sala biləcəyindən narahatdır.
İran müharibəsi və bunun yanacaq qiymətlərinə təsiri barədə soruşulduqda o dedi ki, İran xalqı üçün narahatdır, amma ABŞ-ın müharibəyə qoşulmamalı olduğunu düşünür.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
