Əsrlər boyu formalaşmış gender stereotipləri bu gün də bir çox ailələrdə öz təsirini qoruyub saxlayır. Oğlan və qız uşaqlarına fərqli yanaşma tərzi yalnız ailədaxili münasibətlərə deyil, bütövlükdə cəmiyyətin inkişafına da təsir edir. Bu fərqlər uşaqların psixoloji formalaşmasına, özünəinamına və gələcək həyat seçimlərinə ciddi şəkildə təsir göstərir. Mövzunun aktuallığını nəzərə alaraq, Gundelik.az xəbər portalı psixoloq Aysel Məmmədova ilə bu məsələni daha dərindən müzakirə edib.
Aysel xanım, tarixən oğlan və qız uşaqlarına fərqli yanaşmanın kökləri nəyə dayanır?
– Bu yanaşmanın kökləri əsasən patriarxal cəmiyyət quruluşuna gedib çıxır. Keçmişdə oğlan uşaqları ailənin davamçısı və qoruyucusu kimi qəbul olunurdu. Qız uşaqları isə daha çox ailədaxili rol – evin idarə olunması, qayğı və harmoniya ilə əlaqələndirilirdi. Bu təsəvvürlər zamanla folklora, adət-ənənələrə və gündəlik davranış normalarına hopub.
Bu gün də valideynlər arasında belə fərqləndirmə hallarının qalmasının əsas səbəbləri hansılardır?
– Əsas səbəblərdən biri köhnə düşüncə tərzinin davam etməsidir. Bir çox valideynlər oğlanın daha güclü, qızın isə daha mülayim olmalı olduğu qəlibinə inanır. Digər səbəblər arasında oğlanın gələcəkdə ailəyə maddi dəstək verəcəyi düşüncəsi və qızın evləndikdən sonra başqa ailəyə gedəcəyi fikri yer alır. Bundan əlavə, valideynlərin öz uşaqlıq təcrübələri də bu yanaşmanı formalaşdırır.
Bu fərqli münasibət uşaqların psixoloji inkişafına necə təsir edir?
– Bu, uşaqların daxili dünyasında ciddi izlər buraxır. Qız uşaqları tez-tez özünəinam problemi yaşayır, öz potensialını tam dərk edə bilmir. Oğlan uşaqları isə bəzən həddindən artıq üstünlük hissi ilə böyüyərək məsuliyyətsiz davranışlar nümayiş etdirə bilər. Nəticədə, bu balanssızlıq gələcəkdə cəmiyyət daxilində bərabərsizliyə gətirib çıxarır.
Valideynlər bu kimi halların qarşısını almaq üçün nə etməlidirlər?
– İlk növbədə uşaqlara cinsiyyətinə görə deyil, fərdi qabiliyyətlərinə görə yanaşmaq lazımdır. Təhsil, yaradıcılıq və inkişaf imkanları hər iki övlad üçün eyni səviyyədə təmin olunmalıdır. Ev işləri və gündəlik məsuliyyətlər bölüşdürülməli, uşaqlara sosial bacarıqlar qazandırılmalıdır. Ən əsası isə sevgi və diqqət bərabər şəkildə göstərilməlidir.
Müasir dövrdə valideynlər hansı dəyərləri ön plana çıxarmalıdır?
– Müasir valideynlər bərabərlik, qarşılıqlı hörmət və empatiya kimi dəyərləri uşaqlara aşılamalıdır. Artıq cəmiyyət fərqli rollar üzərində deyil, fərdi inkişaf və potensial üzərində qurulmalıdır. Hər bir uşaq – istər oğlan, istər qız – ailənin gücü və sevginin daşıyıcısıdır.
Bu mövzunun cəmiyyət üçün əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
– Ailədə qoyulan fərqlər birbaşa olaraq gələcək cəmiyyətin strukturuna təsir edir. Sağlam psixoloji mühitdə böyüyən uşaqlar daha güvənli, məsuliyyətli və bərabərlik prinsiplərinə hörmət edən fərdlər kimi formalaşır. Bu isə ümumilikdə daha sağlam və balanslı cəmiyyətin yaranmasına zəmin yaradır.
Gundelik.az
