Çin ABŞ-da “düşməncəsinə sorğu-sualdan” sonra həyatını itirmiş çinli yarımkeçirici tədqiqatçının ölümü ilə bağlı Amerika hakimiyyətini araşdırma aparmağa çağırıb. ABŞ mediası tədqiqatçının Danhao Wang olduğunu bildirib. CBS News-un məlumatına görə, Vanq federal müstəntiqlərlə danışdıqdan qısa müddət sonra ölüb.
University of Michigan isə açıqlamasında bildirib ki, martın 19-da kampusdakı binadan yıxılaraq ölən tədqiqatçının işi üzrə “ehtimal olunan özünə zərər” versiyası araşdırılır.
ABŞ-dakı Çin səfirliyinin sözçüsü Liu Pengyu BBC-yə deyib ki, onlar bu faciədən “dərin kədər hissi keçirirlər”.
O bildirib ki, Çin bu məsələ ilə bağlı ABŞ hökumət qurumlarına və universitetlərə dəfələrlə rəsmi etirazını çatdırıb və mərhumun ailəsinə “aktiv şəkildə yardım göstərmək” üçün əlaqə saxlayıb.
Liu həmçinin ABŞ-da təhsil alan çinli tələbələrə təhlükəsizliklərini artırmağı və hüquq-mühafizə orqanları ilə düzgün davranmağı tövsiyə edib.
Səfirlik BBC-yə mərhumun kimliyini rəsmi təsdiqləməkdən imtina etsə də, Liu daha əvvəl onun Miçiqan Universitetindən Danhao Vanq olduğunu bildirib. Universitet və Çin Xarici İşlər Nazirliyi də ailənin məxfiliyinə hörmət səbəbilə kimliyi təsdiqləməyib.
Vanq universitetin saytına görə elektrik və kompüter mühəndisliyi üzrə köməkçi tədqiqatçı idi və yarımkeçiricilər sahəsində çalışırdı.
Çinin Xarici İşlər Nazirliyi martın 27-də ilk dəfə bu məsələ ilə bağlı çıxış edərək bildirib ki, çinli alim ABŞ hüquq-mühafizə orqanlarının “düşməncəsinə sorğu-sualına” məruz qaldıqdan sonra intihar edib.
Nazirlik qeyd edib ki, bu cür davranışlar “Çin vətəndaşlarının qanuni hüquqlarını ciddi şəkildə pozur, iki ölkə arasında insan əlaqələrinə zərər vurur və qorxu mühiti yaradır”.
Çin ABŞ-dan tam araşdırma aparmağı və həm ailəyə, həm də Çin tərəfinə “məsuliyyətli izahat” verməyi tələb edib.
XİN sözçüsü Mao Ning də çərşənbə günü bu tələbi təkrarlayaraq bildirib ki, Çin öz vətəndaşlarının hüquqlarını qorumaq üçün lazımi addımları atacaq.
Vanqın ölümü ABŞ-da çalışan çinli alimlərin vəziyyəti ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib. ABŞ və Çin arasında gərginlik fonunda bu məsələ daha həssas hesab olunur.
2024-cü ildə Jane Wu adlı çin əsilli amerikalı alim də intihar etdikdən sonra onun ailəsi universiteti məhkəməyə vermiş və federal araşdırma dövründə ona pis münasibət göstərildiyini iddia etmişdi.
Son illərdə ABŞ milli təhlükəsizlik səbəblərini əsas gətirərək çinli tələbə və tədqiqatçılara nəzarəti gücləndirib. 2020-ci ildə Donald Trump Çinlə əlaqələri şübhəli sayılan tələbə və alimlərin vizalarının verilməsini məhdudlaşdıran sərəncam imzalamışdı.
Keçən il isə Tramp administrasiyası xüsusilə Çin Kommunist Partiyası ilə əlaqəli və ya həssas sahələrdə oxuyan tələbələrin vizalarının “aqressiv şəkildə” ləğv ediləcəyini bildirmişdi. Lakin sonradan ABŞ mövqeyini yumşaldaraq ticarət danışıqları fonunda 600 min çinli tələbəyə viza verib.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
