ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, ölkədə cinayət və qətl halları son 125 ilin ən aşağı səviyyəsindədir və Ağ Ev bunu onun “qanun və asayişi bərpa etməyə sarsılmaz bağlılığı” ilə əlaqələndirib. Bir araşdırmaya görə, qətl halları həqiqətən də 125 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşə bilər, lakin zorakı cinayətlərlə bağlı eyni şeyi demək olmaz – baxmayaraq ki, onlar da son onilliklərin ən aşağı səviyyəsinə enib. BBC Verify ABŞ cinayət statistikalarını təhlil edib və cinayət ekspertləri ilə danışaraq azalmanın səbəblərini araşdırıb. Tramp bu ay Oval Ofisdə deyib: “Cinayət səviyyəsi indi 1900-cü ildən bəri ən aşağı səviyyədədir, bu da 125 il deməkdir.”
ABŞ-da cinayət statistikasının əsas mənbəyi FTB-dir (FBI). FTB ümumi cinayətləri ölçmür, amma polisə bildirilən zorakı cinayətləri – qətl (qəsdən və ehtiyatsızlıqdan adam öldürmə), zorlamalar, soyğunçuluq və ağır hücumları – qeydə alır. 2024-cü ildə zorakı cinayət səviyyəsi hər 100 min nəfərə 348,6 təşkil edib və ABŞ cinayət eksperti Ceff Aşerin FTB məlumatlarının təhlilinə görə, bu, 1969-cu ildən bəri ən aşağı göstəricidir. O, əvvəlki illərlə dəqiq müqayisə aparmaq üçün FTB-nin 2013-cü ildə dəyişdirdiyi zorlanma tərifinin köhnə versiyasından istifadə edib.
FTB hələ 2025-ci il üzrə tam zorakı cinayət məlumatlarını dərc etməyib, lakin son göstəricilərə görə, 2025-ci ilin oktyabrına qədər zorakı cinayətlərin sayı təxminən 10% azalıb. Bu, 2023 və 2024-cü illərdə müşahidə olunan oxşar tendensiyanın davamıdır. Aşer bildirir ki, 2025-ci ildə ABŞ tarixində qeydə alınan ən aşağı əmlak cinayət səviyyəsi və təxminən 1968-ci ildən bəri ən aşağı zorakı cinayət səviyyəsi ola bilər. Bununla belə, FTB məlumatları cinayətin 125 ilin ən aşağı səviyyəsində olub-olmadığını tam sübut edə və ya təkzib edə bilmir, çünki statistikalar yalnız 1930-cu ildən, ardıcıl şəkildə isə 1960-cı ildən etibarən dərc olunur.
Prezident həmçinin yanvar ayı göstəricilərinə əsaslanaraq ABŞ tarixində qeydə alınmış ən aşağı qətl sayının olduğunu bildirib. Ağ Ev bu iddiaların mənbəyi kimi Axios-un Council on Criminal Justice (CCJ) analitik mərkəzinə istinad etdiyi məqaləni göstərib. Araşdırmaya görə, 2025-ci ildə qətl səviyyəsi hər 100 min nəfərə təxminən 4,0 ola bilər ki, bu da 1900-cü ildən bəri qeydə alınan ən aşağı göstərici hesab oluna bilər. Lakin bu proqnoz qeyri-müəyyəndir, çünki FTB 2025-ci il üzrə yekun qətl statistikasını hələ açıqlamayıb.
Tədqiqat müəlliflərindən Ernesto Lopes BBC-yə bildirib ki, əgər 2024-cü il göstəriciləri aşağıya doğru düzəldilsə və ya 2025-ci il rəqəmləri gözləniləndən yüksək olsa, 2025-ci il rekord aşağı səviyyə olmaya bilər, amma yenə də 1900-cü ildən bəri ən aşağı qətl səviyyələrindən biri olacaq. 67 böyük ABŞ polis departamenti üzrə aparılan sorğuya görə isə 2025-ci ilin yanvar-sentyabr dövründə qətllər əvvəlki illə müqayisədə ilkin olaraq 19% azalıb.
Ağ Ev zorakı cinayətlərin azalmasını Trampın siyasətləri ilə əlaqələndirsə də, ekspertlər bunun pandemiyadan sonra, 2020-ci ildəki artımdan sonra başlayan ümumi eniş trendinin davamı olduğunu bildirirlər. Mayami Universitetinin professoru Aleks Piquero zorakı yerlərə və şəxslərə fokuslanan polis strategiyalarının, eləcə də sosial bacarıqlar və davranış terapiyası proqramlarının bərpasının təsirini vurğulayıb. CCJ prezidenti Adam Gelb isə azalmanın dəqiq səbəblərini müəyyən etməyin çətin olduğunu, Covid-dən sonra sosial həyatın normallaşması, stresin azalması və alkoqol istifadəsinin düşməsinin rol oynaya biləcəyini qeyd edib. Oxşar azalma digər ölkələrdə də müşahidə olunur; məsələn, İngiltərə və Uelsdə 2025-ci ilin sentyabrına qədər qeydə alınan qətl sayı 2003-cü ildən bəri ən aşağı səviyyədə olub. Professor Piquero əlavə edib ki, Qərb ölkələrinin çoxunda zorakı cinayət azalsa da, bu ölkələrdə ümumi cinayət səviyyəsi ABŞ-dan aşağıdır.
Mənbə: BBC
Hazırladı : Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
