Ağ Evin açıqlamasına görə, ABŞ prezidenti Donald Tramp Qrenlandiyanı əldə etmək üçün “müxtəlif variantları”, o cümlədən hərbi gücdən istifadə imkanını müzakirə edir.
Ağ Ev BBC-yə bildirib ki, NATO üzvü olan Danimarkanın yarı-muxtar bölgəsi olan Qrenlandiyanın əldə edilməsi ABŞ üçün “milli təhlükəsizlik prioritetidir”.
Bu açıqlama Avropa liderlərinin Danimarkanı dəstəkləyən birgə bəyanat yaymasından bir neçə saat sonra verilib. Danimarka Trampın Arktikadakı bu ada ilə bağlı ambisiyalarına qarşı çıxır.
Tramp həftəsonu yenidən bildirib ki, ABŞ təhlükəsizlik səbəblərinə görə Qrenlandiyaya “ehtiyac duyur”. Bu isə Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksenin xəbərdarlığına səbəb olub. O deyib ki, ABŞ-ın hər hansı hücumu NATO-nun sonu demək olar.
Ağ Ev çərşənbə axşamı bildirib:
“Prezident və komandası bu mühüm xarici siyasət məqsədinə nail olmaq üçün bir sıra variantları müzakirə edir və əlbəttə ki, Ali Baş Komandanın səlahiyyətində olan ABŞ ordusundan istifadə də həmişə bir seçimdir.”
NATO transatlantik hərbi alyansdır və üzv ölkələrdən hər hansı biri hücuma məruz qalarsa, digərləri ona yardım etməlidir.
Çərşənbə axşamı altı Avropa ölkəsi Danimarkanı dəstəklədiklərini bəyan ediblər.
Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Polşa, İspaniya və Danimarka liderlərinin birgə bəyanatında deyilir:
“Qrenlandiya onun xalqına məxsusdur və yalnız Danimarka ilə Qrenlandiya aralarındakı münasibətlərə dair qərar verə bilər.”
Arktik təhlükəsizliyin ABŞ üçün də vacib olduğunu vurğulayan Avropa liderləri bildiriblər ki, bu məsələ ABŞ daxil olmaqla NATO müttəfiqləri tərəfindən “birgə şəkildə” həll edilməlidir.
Onlar həmçinin BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə – suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət edilməsinə çağırıblar.
Qrenlandiyanın baş naziri Jens-Frederik Nielsen bəyanatı alqışlayaraq “hörmətə əsaslanan dialoq” çağırışı edib.
“O dialoq Qrenlandiyanın statusunun beynəlxalq hüquqa və ərazi bütövlüyü prinsipinə əsaslandığını nəzərə alaraq aparılmalıdır,” – deyə Nielsen bildirib.
Qrenlandiya ilə bağlı müzakirələr ABŞ-ın Venesuelaya hərbi müdaxiləsindən sonra yenidən gündəmə gəlib. Həmin əməliyyat zamanı elit ABŞ qüvvələri ölkənin prezidenti Nikolas Maduronu ələ keçirərək onu narkotik və silah ittihamları ilə Nyu-Yorka aparıblar.
Bu reyddən bir gün sonra Trampın yüksək vəzifəli köməkçilərindən birinin həyat yoldaşı Keti Miller sosial mediada Qrenlandiyanın ABŞ bayrağı rənglərində olan xəritəsini “SOON” (“TEZLİKLƏ”) sözü ilə paylaşıb.
Bazar ertəsi onun həyat yoldaşı, Stiven Miller bildirib ki, “Qrenlandiyanın ABŞ-ın bir hissəsi olması ABŞ hökumətinin rəsmi mövqeyidir”.
CNN-ə müsahibədə ABŞ-ın adanı ilhaq etmək üçün güc tətbiq etmə ehtimalını istisna edib-etmədiyi barədə dəfələrlə soruşulduqda, Miller belə cavab verib:
“Heç kim Qrenlandiyanın gələcəyi uğrunda ABŞ-la döyüşməyəcək.”
Adının açıqlanmasını istəməyən yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi Reuters-ə bildirib ki, variantlara Qrenlandiyanın birbaşa satın alınması və ya onunla “Azad Assosiasiya Müqaviləsi” bağlanması daxildir.
ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü isə BBC-yə deyib ki, ABŞ “amerikalılara və Qrenlandiya xalqına fayda verəcək davamlı ticarət əlaqələri qurmaqda maraqlıdır”.
“Ortaq düşmənlərimiz Arktikada getdikcə daha fəal olurlar. Bu, ABŞ, Danimarka Krallığı və NATO müttəfiqlərinin paylaşdığı bir narahatlıqdır,” – deyə o bildirib.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio da bazar ertəsi Konqres üzvləri üçün qapalı brifinqdə bildirib ki, Tramp administrasiyası Qrenlandiyanı işğal etməyi planlaşdırmır, lakin onu Danimarkadan almaq variantını qeyd edib. Bu barədə Wall Street Journal yazır.
Qrenlandiya və Danimarka daha əvvəl Rubionun tezliklə onlarla görüşməsini istədiklərini bildiriblər.
Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Løkke Rasmussen deyib ki, ABŞ-ın əsas diplomatı ilə danışıq “bəzi anlaşılmazlıqları” aradan qaldırmalıdır.
Missuri ştatından respublikaçı senator Erik Şmitt BBC-yə müsahibəsində milli təhlükəsizlik məsələsini vurğulayıb:
“Düşünürəm ki, hazırda sadəcə danışıqlar gedir. Ümid edirəm ki, Avropa anlayacaq: güclü Amerika Qərb sivilizasiyası üçün xeyirlidir.”
Tramp Qrenlandiyanı Arktikada strateji ABŞ mərkəzi kimi əldə etmək ideyasını ilk dəfə 2019-cu ildə, birinci prezidentliyi dövründə səsləndirib və bunu “əslində böyük bir daşınmaz əmlak sövdələşməsi” adlandırıb.
Adada Rusiyanın və Çinin artan marağı var. Qrenlandiya istifadə olunmamış nadir torpaq elementlərinə malikdir və buzların əriməsi yeni ticarət yollarının açılmasını mümkün edir.
Mart ayında Tramp bildirib ki, ABŞ bu əraziyə nəzarəti ələ keçirmək üçün “getməli olduğumuz qədər irəli gedəcəyik”.
Keçən yay Konqresdə keçirilən dinləmələr zamanı müdafiə naziri Pit Heqsetdən Pentaqonun Qrenlandiyanı lazım gələrsə güc yolu ilə ələ keçirmək planlarının olub-olmadığı soruşulub. O isə “istənilən ssenari üçün planlarımız var” deyə cavab verib.
Əhalisi 57 min nəfər olan Qrenlandiya 1979-cu ildən geniş muxtariyyətə malikdir, lakin müdafiə və xarici siyasət Danimarkanın səlahiyyətində qalır.
Əksər qrenlandiyalılar gələcəkdə Danimarkadan müstəqilliyi dəstəkləsə də, sorğular ABŞ-ın tərkibinə daxil olmağa kəskin etiraz olduğunu göstərir. ABŞ-ın artıq adada hərbi bazası mövcuddur.
Qrenlandiyanın qərbindəki Ilulissat şəhərində yaşayan 27 yaşlı inuit Morgan Angaju BBC-yə deyib ki, “azad dünyanın liderinin Danimarka və Qrenlandiya ilə lağ edərək, bizi sanki ələ keçiriləcək bir şey kimi danışması dəhşətlidir”.
“Biz artıq Qrenlandiya xalqına məxsusuq. ‘Kalaallit Nunaat’ – Qrenlandiya xalqının torpağı deməkdir,” – deyə o bildirib.
O əlavə edib ki, bundan sonra nə olacağından qorxur – Qrenlandiya baş nazirinin Maduronun taleyini yaşaya biləcəyindən və ya ABŞ-ın “ölkəmizi işğal etməsindən” narahatdır.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
