Yeməklərə dad və rəng verən zərdəçal dünyanın ən qədim və geniş istifadə olunan ədviyyatlarından biridir. Bəs onun sağlamlıq üçün həqiqətən faydası varmı?
Təxminən 30 növü olan zərdəçal Asiya, Afrika və Cənubi Amerika mətbəxlərində geniş istifadə edilir. Cənubi Asiya diasporu vasitəsilə Bali və Fici kimi Sakit okean adalarından Karib hövzəsinə qədər yayılıb.
Qədim inanclar və müasir populyarlıq
Qida araşdırmaçısı Ragini Kashyap zərdəçalın təxminən 2500 il əvvələ aid mətnlərdə xatırlandığını bildirir. Cənubi Asiyada bu ədviyyatın antiseptik və iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malik olduğuna dair qədim inanclar mövcuddur.
Hindistanda zərdəçal həmçinin toy öncəsi keçirilən “Haldi” mərasimində istifadə olunur. Bu mərasimdə zərdəçal əsaslı məcun üzə çəkilir.
Son illərdə isə zərdəçal Qərb ölkələrində də populyarlaşıb. Bunun əsas səbəblərindən biri onun tərkibindəki kurkumin maddəsinin müxtəlif sağlamlıq faydaları ilə əlaqələndirilməsidir. Kurkumin əlavələri oynaq və sümük sağlamlığını dəstəkləmək, immun sistemini gücləndirmək və iltihabı azaltmaq kimi xüsusiyyətlərlə təqdim olunur.
Lakin mütəxəssislər bu iddiaların elmi əsaslarının kifayət qədər güclü olmadığını bildirirlər.
“Demək olar ki, heç bir təsiri olmaya bilər”
ABŞ-da çalışan kimyaçı doktor Kathryn Nelson kurkuminlə bağlı 100-dən çox elmi məqaləni nəzərdən keçirib. Onun fikrincə, kurkuminin çoxsaylı xəstəliklərə faydalı olduğu iddia edilsə də, real təsiri çox məhduddur.
Nelson zərdəçalın kimyəvi xüsusiyyətlərinin də araşdırmaları çətinləşdirdiyini deyir. Maddə olduqca reaktivdir və laboratoriya testlərində faydalı təsir göstərirmiş kimi yanlış nəticələr yaradır.
Bundan başqa, ağız yolu ilə qəbul edilən kurkuminin çox az hissəsi qan dövranına keçir və orqanizm tərəfindən zəif mənimsənilir. Bu səbəbdən bəzi insanlar zərdəçalı qara istiotla birlikdə qəbul edirlər.
Böyük tədqiqatlarda gözlənilən nəticə alınmadı
Zərdəçal və kurkumin onilliklərdir araşdırılsa da, elmi nəticələr bir-birindən fərqlənir. Üstəlik, faydalı təsirlərin böyük hissəsini göstərən tədqiqatların hamısı insanlar üzərində aparılmayıb. London şəhərindəki London Health Sciences Centre-də böyrək xəstəlikləri üzrə mütəxəssis Prof. Amit Garg və həmkarları kurkuminlə bağlı ən böyük klinik araşdırmalardan ikisini həyata keçiriblər.
İlk araşdırmada 600 xəstədə kurkuminin aort anevrizmasının müalicəsindən sonra böyrək zədələnməsi və iltihabın qarşısını alıb-almadığı yoxlanılıb. Lakin kurkuminin faydalı təsiri aşkarlanmayıb.
Daha sonra böyrək xəstəliyi olan insanlarda xüsusi kurkumin mikrozərrəcikləri sınaqdan keçirilib. Məqsəd böyrək fəaliyyətini yaxşılaşdırmaq və xəstəliyin inkişafını ləngitmək olub. Bu araşdırmada da gözlənilən müsbət nəticə əldə edilməyib.
Prof. Garg bunun məyusedici olduğunu bildirərək, tədqiqatlara kurkuminin mütləq faydasız olduğunu sübut etmək məqsədilə başlamadıqlarını vurğulayıb.
Bəs zərdəçaldan istifadə etmək təhlükəlidirmi?
Mütəxəssislər zərdəçalın adi qida məhsulu kimi istifadəsinə qarşı çıxmırlar. Əsas sual onun yüksək dozalı qida əlavəsi formasında qəbul edilməsinin nə dərəcədə faydalı olmasıdır.
Prof. Garg bildirir ki, bahalı kurkumin əlavələrinin sağlamlığa faydasını təsdiqləyən kifayət qədər yüksək keyfiyyətli sübut yoxdur. O həmçinin təbii sağlamlıq məhsullarının dərmanlarla eyni səviyyədə tənzimlənmədiyini xatırladır.
Onun sözlərinə görə, elmi yanaşmada hər hansı məhsulun konkret sağlamlıq təsiri olduğu iddia edilirsə, bunun yüksək keyfiyyətli tədqiqatlarla sübut edilməsi vacibdir.
Bununla belə, yeməklərində zərdəçal istifadə edən insanlar bundan imtina etməli deyillər. Mütəxəssislər zərdəçalı yeməklərin tərkibində adi miqdarda istifadə etməyin məqbul olduğunu bildirirlər.
Nəticə olaraq, zərdəçalın sağlamlıq üçün “möcüzəvi” vasitə olduğunu söyləmək üçün kifayət qədər elmi sübut yoxdur. Ədviyyat kimi istifadəsi isə sağlam qidalanmanın normal bir hissəsidir.
Mənbə:BBC Türk
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
