Yaş artdıqca yaddaşın və idrak funksiyalarının qorunması sağlam həyatın əsas prioritetlərindən birinə çevrilir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik beyin funksiyalarının dəstəklənməsində mühüm rol oynayır. Xüsusilə MIND pəhrizi kimi qidalanma modellərinin zehni geriləmə riskini azaltmağa kömək edə biləcəyi qeyd olunur.
İnsan ömrünün uzanması ilə birlikdə Alzheimer və demensiya kimi idrak pozğunluqlarından qorunma yolları üzərində aparılan elmi araşdırmalar da artıb. Araşdırmalar göstərir ki, beyin sağlamlığı təkcə genetik amillərdən deyil, həm də həyat tərzi və qidalanma vərdişlərindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır.
Mütəxəssislər sağlam qocalma üçün düzgün qida seçimi, aktiv həyat tərzi və müntəzəm tibbi müayinələrin vacibliyini vurğulayırlar. Yaşa bağlı yaddaş dəyişiklikləri və sağlam qocalma mövzusu cəmiyyətin ən çox diqqət yetirdiyi sağlamlıq məsələlərindən biridir.
Nevrologiya və qidalanma sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, demensiya və Alzheimer kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişafında həyat tərzi mühüm rol oynayır. Erkən yaşlardan balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik idrak funksiyalarının qorunmasına və zehni aydınlığın saxlanmasına əhəmiyyətli töhfə verir.
Qidalanma və dietologiya üzrə mütəxəssis Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir bildirib ki, beyin sağlamlığını qorumaq üçün qidalanmaya kompleks yanaşmaq lazımdır.
Beyin sağlamlığını tək bir qida qorumur
Mütəxəssisin sözlərinə görə, beyin toxuması həyat boyu qidalanma vərdişləri, yuxu keyfiyyəti, xroniki xəstəliklər və fiziki aktivlik səviyyəsindən birbaşa təsirlənir.
O qeyd edib ki, Aralıq dənizi pəhrizi ilə yüksək qan təzyiqinin idarə olunmasına yönəlmiş DASH pəhrizinin birləşməsi olan MIND pəhrizi idrak sağlamlığının qorunmasına dair ən güclü elmi əsaslara malik qidalanma modellərindən biridir.
Bununla belə, beyin sağlamlığını tam qoruyan və ya bütün xəstəliklərin qarşısını alan möcüzəvi bir qida yoxdur. Əsas məqsəd sinapsları (sinir hüceyrələri arasındakı əlaqələri) və qan-beyin baryerini qorumağa kömək edən davamlı qidalanma vərdişləri formalaşdırmaqdır.
MIND pəhrizi nədir?
MIND pəhrizi beyin sağlamlığını dəstəkləmək üçün hazırlanmış xüsusi qidalanma modelidir. Bu model Aralıq dənizi və DASH pəhrizlərinin ən faydalı xüsusiyyətlərini birləşdirir.
Digər pəhrizlərdən fərqli olaraq, MIND pəhrizi beyində hüceyrə zədələnməsi və iltihabın azalmasına yönəlib. Elmi araşdırmalar göstərir ki, bu qidalanma modelinə uzunmüddətli riayət etmək yaşla bağlı zehni geriləmə və Alzheimer riskini azaltmağa kömək edir.
Beyni qoruyan əsas qidalar
Tünd yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər və bənövşəyi meyvələr
İspanaq, pazı, roka, brokoli, kələm, həmçinin qaragilə, böyürtkən, qara tut və tünd üzüm tərkibindəki polifenollar, vitaminlər və minerallar sayəsində beyində iltihab riskinin azalmasına kömək edir.
Omega-3 və sağlam yağlar
Beynin böyük hissəsi yağ toxumasından ibarətdir. Buna görə də həftəlik qidalanmada qızılbalıq, sardina və skumbriya kimi yağlı dəniz balıqlarına yer verilməsi tövsiyə olunur. Yeməklərdə və salatlarda əsas yağ mənbəyi soyuq sıxım ekstra təmiz zeytun yağı olmalı, doymuş və trans yağlardan uzaq durulmalıdır.
Quru meyvələr və ədviyyatlar
Qoz, çiy badam və fındıq E vitamini və Omeqa-3 ilə zəngindir. Zərdəçalın tərkibindəki kurkumin maddəsinin daha yaxşı mənimsənilməsi üçün onu bir çimdik qara istiot və zeytun yağı ilə birlikdə istifadə etmək tövsiyə edilir.
Rafinə edilmiş şəkərin təhlükəsi
Mütəxəssis qeyd edir ki, son illərdə Alzheimer xəstəliyi bəzən “3-cü tip diabet” kimi də xarakterizə olunur.
Rafinə edilmiş şəkərin və yüksək dərəcədə emal olunmuş karbohidratların həddindən artıq qəbulu yalnız çəki artımına deyil, həm də insulin müqavimətinin yaranmasına səbəb olur. Qan şəkərinin tez-tez dəyişməsi və insulin səviyyəsinin yüksək qalması yaddaş mərkəzinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.
Bu səbəbdən qablaşdırılmış qəlyanaltılar əvəzinə liflə zəngin tam taxıllar, paxlalılar və təzə qidalar seçilməlidir.
Beyin sağlamlığını dəstəkləyən üç vacib vərdiş
B12 və D vitamini səviyyəsinə nəzarət – Bu vitaminlərin çatışmazlığı diqqət pozğunluğu, halsızlıq və idrak zəifləməsi ilə əlaqələndirilir.
Metabolik sağlamlığın qorunması – Qan şəkəri, insulin və təzyiq göstəricilərinin normal saxlanılması beynin oksigen və qida ilə təminatına müsbət təsir göstərir.
Müntəzəm fiziki aktivlik – Açıq havada gəzinti və idman beynin öyrənmə və yaddaş proseslərini dəstəkləyən BDNF zülalının ifrazını artırmağa kömək edir.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, beyin sağlamlığını qorumağın ən doğru yolu hər hansı bir qidaya ümid bəsləmək deyil, tərəvəz və meyvələrlə zəngin, sağlam yağların üstünlük təşkil etdiyi balanslı qidalanma, müntəzəm hərəkət və xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanıldığı sağlam həyat tərzi formalaşdırmaqdır.
Mənbə:TRT Haber
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
