Donald Trump Pekində Si Cinpin ilə görüşdən bir neçə saat sonra Tayvana sərt xəbərdarlıq edib: o, Tayvanın müstəqillik elan etməsinin tərəfdarı olmadığını bildirib.
O deyib:
“Mən kiminsə müstəqil olmasını istəmirəm… Bizdən 9500 mil uzaqda müharibə aparmaq istəmirəm. Mən istəyirəm ki, hamı sakitləşsin.”
Bu açıqlama Tayvanda dərhal reaksiya doğurub. Rəsmi tərəf və siyasi dairələr bildiriblər ki, Tayvan artıq müstəqillik elan etməyə ehtiyac görmür.
Amma məsələ daha mürəkkəbdir.
Çin Tayvanı niyə istəyir?
Çin Tayvanı “yenidən birləşdirmək” istəyini tarixi məsələ kimi görür.
Bu iddia 1949-cu ildə Çin vətəndaş müharibəsindən sonra kommunistlərin qələbəsi və məğlub tərəfin Tayvana çəkilməsi ilə başlayıb. O vaxtdan bəri Pekin Tayvanı öz ərazisi hesab edir.
Tayvan isə özünü faktiki olaraq müstəqil idarə olunan demokratik ada kimi formalaşdırıb.
Si Cinpin dövründə Pekin bu mövqeni daha da sərtləşdirib:
hərbi təlimlər
Tayvan ətrafında dəniz və hava təzyiqi
diplomatik izolasiya
Çin həmçinin bildirir ki, “sülh yolu ilə birləşmə” istəyir, amma 2005-ci ilin “Anti-Secession Law” qanununa görə, Tayvan müstəqillik elan edərsə, Pekin hərbi gücdən istifadə edə bilər.
ABŞ niyə bu məsələyə qarışır?
United States Tayvanın ən vacib xarici dayağıdır.
ABŞ qanunlarına görə Tayvana özünü müdafiə etmək üçün silah və dəstək verməlidir. Buna görə də Tayvan məsələsi ABŞ–Çin münasibətlərində ən təhlükəli nöqtələrdən biridir.
Çinin mövqeyi açıqdır: Tayvan məsələsi onların “qırmızı xətti”dir və səhv addım böyük münaqişəyə səbəb ola bilər.
Tayvan həqiqətən müstəqillik istəyirmi?
Burada əsas nüans budur: Tayvan cəmiyyəti tam olaraq iki yerə bölünmür, amma ümumi tendensiya belədir:
Çox insan Tayvanı Çindən ayrı, faktiki müstəqil dövlət kimi görür
Amma böyük əksəriyyət rəsmi müstəqillik elan edilməsini istəmir
Eyni zamanda Çinə birləşmək də istənilmir
Yəni Tayvanın əsas mövqeyi:
“status-kvo” — yəni indiki vəziyyətin saxlanması
Hakim Demokratik Tərəqqi Partiyası (DPP) və Prezident Lai Ching-te də bu yanaşmanı dəstəkləyir. Onlar deyirlər ki: Tayvan artıq özünü müstəqil saydığı üçün rəsmi “müstəqillik elanına” ehtiyac yoxdur.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
