Münaqişə insan münasibətlərinin qaçılmaz həqiqətidir. Lakin hər münaqişə qarşıdurma demək deyil. Bəzən bir söz, bir baxış, bir sakit dinləmə anı illərlə davam edən incikliyi aradan qaldıra bilir. Cəmiyyətin hüquqi və mənəvi mədəniyyətində mediasiyanın rolu da məhz bu nöqtədə – qarşıdurmanı dialoqa, gərginliyi anlaşmaya çevirmək bacarığında özünü göstərir.
Bu dəfə həmsöhbətimiz mediator Günay Cəfərovadır. O, mediasiyanı yalnız hüquqi mexanizm kimi deyil, həm də insanın özünü və qarşısındakını anlama sənəti kimi dəyərləndirir. Onun fikirlərində mediasiya həm hüququn alternativi, həm də cəmiyyətin mədəni yetkinliyinin göstəricisi kimi təqdim olunur.
Mediasiyanı sadəcə hüquqi prosedur hesab etmək doğrudurmu?
– Mediasiya, şübhəsiz ki, hüquqi çərçivəyə malikdir. Lakin onu yalnız prosedur kimi görmək, məncə, onun fəlsəfəsini daraltmaqdır. Mediasiya ilk növbədə ünsiyyət mədəniyyətidir. Burada əsas məsələ tərəflərin “haqlı olmaq” iddiasından çıxaraq “anlaşmaq” niyyətinə doğru addım atmasıdır. Qanun çərçivə yaradır, amma anlaşmanı yaradan insanın özüdür.
Münaqişə anında insanları dialoqa gətirmək çətin olmur ki?
– Ən çətin an məhz ilk addımdır. Çünki tərəflər çox zaman emosiyalarının təsiri altında olur. Mediatorun rolu burada tərəf tutmaq deyil, tərəflərə öz sözlərini təhlükəsiz və hörmətli mühitdə ifadə etməyə imkan yaratmaqdır. İnsan dinlənildiyini hiss edəndə dəyişməyə başlayır.
Sizcə, mediasiya cəmiyyətin hüquqi savadlılığının göstəricisidirmi?
– Bəli, müəyyən mənada belədir. Hüquqi savadlılıq təkcə qanunları bilmək deyil, hüquqi alətlərdən düzgün istifadə etmək bacarığıdır. Mediasiyaya müraciət edən insan artıq qarşıdurmanı məhkəmə müstəvisinə daşımadan həll etməyin mümkünlüyünü qəbul edir. Bu isə hüquqi düşüncənin yetkinləşməsi deməkdir.
Mediasiyanı cəmiyyətin “yumşaq gücü” adlandırmaq olarmı?
– Tamamilə olar. Çünki burada zor, məcburetmə və sərt qərar yoxdur. Burada razılıq, könüllülük və qarşılıqlı hörmət var. Bu baxımdan mediasiya münasibətləri dağıtmır, əksinə, onları bərpa edir.
Sizə görə uğurlu mediasiyanın əsas şərti nədir?
– Etimad. Əgər tərəflər mediatorun qərəzsizliyinə və prosesin ədalətliliyinə inanırlarsa, nəticə müsbət olur. Mediasiya insanı dinləməyi, səbirli olmağı və qarşı tərəfi anlamağa çalışmanı öyrədir.
Mediator Günay Cəfərovanın fikirlərindən aydın olur ki, mediasiya təkcə hüquqi mexanizm deyil, həm də mənəvi körpüdür. Bu körpü insanların bir-birinə doğru addım atmasına şərait yaradır. Münaqişənin qaçılmaz olduğu dünyada mediasiya bizə xatırladır ki, ən güclü həll yolu bəzən ən sakit səslə deyilən sözdə gizlidir.
Gundelik.az
