Müasir dövrdə münaqişələrin həlli yolları yalnız hüquqi mexanizmlərlə məhdudlaşmır; cəmiyyət daha çox dialoq, anlaşma və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan vasitələrə üstünlük verir. Bu baxımdan mediasiya təkcə mübahisələrin alternativ həlli üsulu deyil, həm də tərəflər arasında münasibətlər mədəniyyətini formalaşdıran sosial-fəlsəfi institutdur. Mediasiya prosesi insanları qarşıdurmadan əməkdaşlığa, ittihamdan anlayışa doğru istiqamətləndirir.
Bu mövzu ətrafında daha ətraflı fikir mübadiləsi aparmaq üçün Gundelik.az xəbər portalının peşəkar mediatoru Ülviyyə Qurbanova ilə həmsöhbət olduq. O, mediasiyanın mahiyyəti, barışıq anlayışı və qarşılıqlı məsuliyyət məsələlərinə aydınlıq gətirdi.
Müsahibəni təqdim edirik.
Mediasiya sadəcə tərəfləri barışdırmaqdırmı?
– Mediasiya ilk baxışda barışıq kimi görünə bilər, lakin əslində bundan daha dərin məna daşıyır. O, yalnız mübahisəni sonlandırmaq deyil, tərəflərin bir-birini anlamaq və öz məsuliyyətlərini dərk etməsi prosesidir. Burada əsas məqsəd emosional qarşıdurmanı aradan qaldıraraq sağlam ünsiyyət mühiti yaratmaqdır.
Yəni mediasiya formal razılaşmadan ibarət deyil?
– Xeyr. Formal razılaşma mediasiyanın nəticəsi ola bilər, amma onun mahiyyəti bundan ibarət deyil. Əsas məqsəd tərəflərin mövqelərini deyil, maraqlarını üzə çıxarmaqdır. İnsanlar problemin yaranmasında öz rolunu anladıqda və bunu qəbul etdikdə, əldə olunan razılaşma daha davamlı və səmimi olur. Sadəcə imzalanmış sənəd deyil, şüurlu qərar ön plana çıxır.
Qarşılıqlı məsuliyyətin dərk olunması nə deməkdir?
– Bu, hər iki tərəfin münaqişəyə yalnız qarşı tərəfin deyil, həm də öz davranışının təsir etdiyini qəbul etməsi deməkdir. Mediasiya prosesi insanlara emosiyalardan kənara çıxaraq məsələyə daha obyektiv və rasional yanaşmağa imkan yaradır. Qarşılıqlı məsuliyyət anlayışı formalaşdıqda isə münasibətlər daha sağlam əsaslar üzərində qurulur.
Bəs barışıq mediasiyada ikinci plandadırmı?
– Xeyr, barışıq vacibdir, lakin o, məqsəd deyil — nəticədir. Əgər tərəflər bir-birini həqiqətən başa düşür və məsuliyyəti bölüşürlərsə, barışıq təbii şəkildə baş verir. Əks halda, məcburi barışıq formal xarakter daşıyır və uzunömürlü olmur. Mediasiyanın gücü məhz səmimilik və qarşılıqlı anlayış mühitinin yaradılmasındadır.
Demək olar ki, mediasiya həm barış, həm də şüurlu məsuliyyətdir?
– Tam olaraq belədir. Mediasiya qarşıdurmanı dialoqa çevirir, dialoq isə qarşılıqlı məsuliyyət hissini formalaşdırır. Bu isə təkcə konkret mübahisənin həlli ilə məhdudlaşmır, ümumilikdə cəmiyyətdə münasibətlər mədəniyyətinin güclənməsinə xidmət edir.
Mediasiya insanlara yalnız hüquqi çıxış yolu deyil, həm də mənəvi inkişaf imkanı təqdim edir. Çünki əsl barışıq qarşı tərəfi məğlub etmək deyil, onu anlamaqla başlayır.
Aktual mövzuya aydınlıq gətirdiyi üçün Ülviyyə xanım Qurbanovaya təşəkkür edirik.
Gundelik.az
