Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) Meksika sərhədində gözləyən ciddi bioloji təhlükəyə qarşı yeni bir həll yolu hazırlayır: milyonlarla milçək yetişdirmək və onları havadan atmaq. Fəlakət ssenarisi kimi səslənsə də, bu plan mal-qara sənayesini məhv etmək riski olan ətyeyən sürfələrin istilasına qarşı effektiv müdafiə kimi qəbul edilir.
Bu barədə Gundelik.az xarici mediaya istinadən xəbər verir.
Belə ki, “Cochliomyia hominivorax” adlı milçək növünün sürfələri olan qurdlar artıq bir sıra ölkələrdə digər heyvanlar üçün ölümcül hallara səbəb olmaqdadır. Bu milçəklər mal-qaranın, xüsusən də inəklərin, atların və digər ev heyvanlarının açıq yaralarına yumurta qoyurlar. 12-24 saat ərzində yumurtadan həşəratlar çıxır, sürfələr isə heyvanın canlı toxumalarını yeyərək dərin, ölümcül yaralara səbəb olur. Müalicə olmadan heyvan bir-iki həftə ərzində ölə bilər.
Bu zərərli növ 2023-cü ildən Panama, Kosta Rika, Honduras, Qvatemala, Nikaraqua, Beliz və El Salvadorda yayılıb. Onun 2024-cü ilin noyabrında Meksikanın cənubuna çatacağı gözlənilir.
Plan: Steril milçəklər yetişdirmək və yaymaq
ABŞ bu ölümcül həşəratlara qarşı köhnə, lakin effektiv metodu yenidən tətbiq edir. Belə ki, steril erkək milçəklər istehsal olunacaq, təyyarələrdən buraxılacaq və döllənməmiş yumurtalar yaratmaq üçün vəhşi dişilərlə cütləşəcək. Dişilər yalnız bir dəfə cütləşdikləri üçün bu üsul sonda milçək populyasiyasını azaldacaq.
ABŞ bu strategiyadan 1960-1970-ci illərdə uğurla istifadə edib. Bu gün Panamada həftədə 100 milyon steril milçək istehsal edə bilən yalnız bir istehsal müəssisəsi var. Ancaq epidemiyaya nəzarət etmək üçün daha çox şey tələb olunacaq.
Texasda milçək fabriki tikilir
İyunun 18-də ABŞ-Meksika sərhədi yaxınlığında yeni milçək istehsalı müəssisəsinin tikiləcəyi açıqlanıb. Layihənin ilkin mərhələsi 8,5 milyon dollara başa gələcək, lakin ümumi dəyəri 300 milyon dollara çata bilər.
Bundan əlavə, Meksikadakı köhnə bir obyektin 21 milyon dollar büdcə ilə 2025-ci ilin sonuna qədər təmir edilməsi planlaşdırılır.
Bu müharibə ucuz deyil, amma gərəklidir
Texas Mal İstehsalçıları Assosiasiyasının vitse-prezidenti Stiven Dibel deyib: “Bu milçəklərin vuracağı iqtisadi zərər 10 milyard dollardır. 300 milyon dollarlıq sərmayə tamamilə başa düşülən bir mübadilədir”.
Milçək dövranı və yayılma üsulu
Entomoloq doktor Filip Kaufmanın sözlərinə görə, bu növ milçəklər Qərb yarımkürəsindəki digər milçəklərdən fərqli olaraq ölülərə deyil, canlı toxumalara hücum edir. Sürfələr iti çənə qarmaqları ilə canlı toxumaları deşərək qidalanırlar. İnkişafını tamamladıqdan sonra torpağa basaraq yetkin milçəklərə çevrilirlər.
Steril milçəklər pupa mərhələsində qamma şüalarına məruz qalaraq sterilizasiya edilir. Bu milçəklər daha sonra kondisionerli konteynerlərdə təyyarələrə yüklənir və kənd və az məskunlaşan ərazilərə buraxılır. Bu milçəklər insanlar və şəhərlər üçün heç bir təhlükə yaratmır.
Gundelik.az