Yaponiya onilliklər ərzində silah ixracına qoyulan məhdudiyyətləri yumşaldaraq, ondan çox ölkəyə silah satmağın yolunu açdı. Çərşənbə axşamı günü elan Tokionun müharibədən sonrakı müdafiə siyasətini xarakterizə edən pasifizmdən uzaqlaşmasında mühüm mərhələdir. Bu, həm də regionda gərginliyin artdığı bir vaxta təsadüf edir. Silah ixracını yalnız beş kateqoriyaya – xilasetmə, nəqliyyat, xəbərdarlıq, müşahidə və mina təmizləmə – məhdudlaşdıran məhdudiyyətlər aradan qaldırılacaq. Bu o deməkdir ki, Yaponiya indi ABŞ və Böyük Britaniya da daxil olmaqla müdafiə razılaşması olan 17 ölkəyə öldürücü silahlar sata bilər. Münaqişədə iştirak edən ölkələrə silah satışına qadağa qalacaq. Lakin səlahiyyətlilər “xüsusi hallarda” istisnalara icazə verəcəklərini söyləyirlər. Yaponiyanın baş naziri Sanae Takaichi çərşənbə axşamı X-də yazıb: “Getdikcə daha ciddi təhlükəsizlik mühitində heç bir ölkə öz sülhünü və təhlükəsizliyini təkbaşına qoruya bilməz”. Bununla belə, o, “müharibədən bəri 80 ildən artıqdır ki, sülhsevər bir millət kimi izlədiyimiz yolu və fundamental prinsipləri qorumaq öhdəliyimizdə tamamilə heç bir dəyişiklik olmadığını” söylədi. “Yeni sistemə əsasən, biz transferlərin icazəli olub-olmaması ilə bağlı daha ciddi və ehtiyatlı qərarlar verərkən, avadanlıqların ötürülməsini strateji olaraq təşviq edəcəyik” dedi.
Nazirlər Kabinetinin Baş Katibi Minoru Kihara mətbuat brifinqində bu addımın “Yaponiyanın təhlükəsizliyini qorumaq və regional sülh və sabitliyə daha da töhfə vermək məqsədi daşıdığını” söylədi. Çin, Yaponiyanın “ehtiyatsız hərbiləşdirilməsi” kimi təsvir etdiyi şeydən “ciddi narahat olduğunu” söylədi. Pekinin xarici işlər nazirliyi çərşənbə axşamı keçirilən mətbuat konfransında “Çin son dərəcə sayıq qalacaq və qətiyyətlə [hərəkətə] qarşı çıxacaq” dedi.
Yeni silah ixracı qaydaları Yaponiyanın özünümüdafiə qüvvələrinin ABŞ və Filippin arasında hər il keçirilən müharibə oyunlarında iştirak etdiyi üçün elan edilib. Yaponiya müharibə oyunlarına ilk dəfə müşahidəçi kimi yox, döyüşçü kimi qatılır. Çin bu təlimlərə qarşı çıxıb və bunun regionda parçalanmaları dərinləşdirəcəyini iddia edib. Təlimlər Filippinin Tayvan da daxil olmaqla Pekinin iddia etdiyi sulara və adalara yaxın hissələrində keçirilir. Çin özünü idarə edən Tayvanı nəhayət Pekinin nəzarəti altında olacaq separatçı əyalət kimi görür və adanı ələ keçirmək üçün güc tətbiqini istisna etmir. Keçən il Takaichi, parlamentdə Pekinin Tayvana hücum edəcəyi təqdirdə Yaponiyanın özünümüdafiə qüvvələri ilə cavab verə biləcəyini təklif etdikdən sonra Pekinin qəzəbinə səbəb oldu. Cənubi Koreyanın Xarici İşlər Nazirliyi Yaponiyanın müdafiə siyasətinin “bölgədə sülh və sabitliyə töhfə verərkən Sülh Konstitusiyasının ruhunu dəstəkləyəcək şəkildə ideal şəkildə həyata keçirilməlidir” dedi. Cənubi Koreya 1910-cu ildən İkinci Dünya Müharibəsinin sonuna qədər Yaponiya tərəfindən müstəmləkə olmuşdur. Yapon əsgərləri yüz minlərlə koreyalı onun şaxtalarında və fabriklərində işləməyə məcbur etdilər. Qadınlar cinsi köləliyə sövq edildi.
Səkkiz onillik pasifizm
Yaponiyanın müdafiə mövqeyi 1947-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı konstitusiyasında yazılmışdı. O, beynəlxalq mübahisələri həll etmək üçün müharibədən imtina etdi və Yaponiyanın heç vaxt müharibə potensialını saxlamayacağını bildirdi. Onilliklər ərzində pasifizm Yaponiyanın kimliyinin bir hissəsinə çevrildi. Ancaq bu düşüncə tərzi tədricən dəyişir. 2014-cü ildə o zamankı Baş nazir Şinzo Abe bütün hərbi satışlara qoyulan qadağaları yumşaldaraq, müttəfiqlərlə birgə silah inkişaf etdirməyə və müdafiə sənayesinə yeni bazarlara və texnologiyaya çıxış imkanı verdi. 2023-cü ildə o vaxtkı baş nazir Fumio Kişida İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ilk dəfə hazır öldürücü silahların ixracına icazə vermək üçün bir addım daha atdı. Takaichi pasifist konstitusiyaya yenidən baxılmasını dəstəkləyib. O, təklif olunan dəyişiklikləri dəqiqləşdirməsə də, çoxları bunun müharibədən imtina edən 9-cu maddəyə düzəlişləri ehtiva edəcəyini düşünür. Takaichi tərəfdarları deyirlər ki, Yaponiya Çin, Rusiya və Şimali Koreya ilə əhatə olunmuş bir ölkə üçün köhnə qaydaların artıq tətbiq olunmadığı yeni reallıqla üzləşməlidir. Lakin tənqidçilər Yaponiyanın müharibə apara bilən ölkəyə çevrilməsindən narahatdırlar. Onlara görə, Takayçinin konstitusiya islahatları ilə bağlı mövqeyi Yaponiyanın hərbi münaqişələrə cəlb oluna biləcəyi anlamına gələ bilər.
Mənbə:Bbc.com
Tərtib etdi:Məhəmməd İbadullayev
Gundelik.az
