“Ay göy qurşağı” təbiətin ən nadir hadisələrindən biridir — və Victoria Falls onu görməyin mümkün olduğu Yer üzündəki azsaylı məkanlardan biridir.
İlk hiss etdiyim şey qaranlıq yox, səs oldu.
Əvvəlcə uzaqdan gələn zəif uğultuya bənzəyirdi. Asanlıqla küləyin səsi ilə səhv salmaq olardı. Amma yol daraldıqca və ağaclar seyrəldikcə səs daha da gücləndi, ibtidai və vəhşi bir gurultuya çevrildi. Sanki sinəmə çırpılırdı. Şəlalənin kənarına çatanda artıq onu sadəcə eşitmirdim — damarlarımdakı qan kimi bütün bədənimdə hiss edirdim.
Ətrafda heç bir projektor yox idi. Yalnız yüksələn dolunayın solğun işığı və Zambiya gecəsinin tünd maviyə çalan qaranlığı vardı. Qaranlığın o tayında su 100 metrdən çox yüksəklikdən dərəyə tökülür, havaya nəhəng su dumanı sütunları qaldırırdı.
Sonra yavaş-yavaş, demək olar hiss olunmadan, bizi ora gətirən möcüzə görünməyə başladı: su dumanının içində solğun bir ləkə. Birbaşa baxmasaydın, onu görməmək mümkün idi. Daha sonra həmin ləkə yumşaq, işıqlı bir qövsə çevrildi — qaranlığın içində dərənin üzərində asılmış kimi görünürdü.
Bu, “moonbow” — yəni Günəş yox, Ay işığı ilə yaranan ay göy qurşağı idi.
Victoria Falls Zimbabve ilə Zambiya sərhədində yerləşir və yerli dildə “Mosi-oa-Tunya” — yəni “guruldayan tüstü” adlanır. Bura dünyanın ən möhtəşəm şəlalələrindən biridir. Hər il təxminən bir milyon insan buranı ziyarət edir və onların çoxu bunu gündüz vaxtı edir. Amma gecə, xüsusilə dolunay zamanı, hər şey tamamilə dəyişir.
Əslində mən gecə ora getməyi planlaşdırmırdım. Cəmi bir neçə saat əvvəl Botsvanadan Zambiyaya keçmişdim. Uzun və qarışıq sərhəd prosedurlarından sonra artıq beş həftədən çox idi ki, Cənubi Afrikanın müxtəlif bölgələrində tək səyahət edirdim və çox yorulmuşdum. Livingstone şəhərinə çatanda bildiyim yeganə şey şəlaləni görmək istəməyim idi.
Ay göy qurşağını görmək isə tamamilə təsadüf kimi oldu.
Günorta parkın girişinə çatanda dayanacaq işçisi soruşdu ki, maşın yerimi gecəyə qədər saxlasınmı. Niyəsini soruşanda dedi ki, həmin gecə dolunay yüksələcək və şəlalədə nadir görünən ay göy qurşağı yarana bilər.
Mən də biri gündüz, biri gecə üçün olmaqla iki bilet aldım.
Həmin gün günortadan sonra şəlalənin bir hissəsinə paralel uzanan 40 metrlik dar Knife-Edge körpüsündən keçdim və saniyələr içində tamamilə islandım. Hava sanki suya çevrilmişdi. Küləyin hər əsintisi üzərimə yeni su damcıları yağdırırdı. Hər baxış nöqtəsində şəlalə özünü başqa formada göstərirdi — bir yerdə ağ su dumanı pərdəsi, başqa yerdə isə qaynayan boşluq kimi.
Nəhayət, yolun sonunda bütün mənzərə tam açıldı: üfüq boyu uzanan fasiləsiz su divarı.
Bir saatlıq heyrətdən sonra şəhərə qayıdıb çadırımı qurdum və bir neçə lazım olan ərzaq aldım. Axşam isə hələ də tam qurumamış halda yenidən şəlaləyə döndüm.
Ay göy qurşaqları adi göy qurşaqları kimi yaranır — işığın su damcılarında sınması, əks olunması və parçalanması nəticəsində.
Kimberly Strong sonradan izah etdi ki, ay göy qurşaqları daha nadirdir, çünki Ay işığı Günəş işığından xeyli zəifdir. Buna görə də onları görmək üçün Ayın dolunay mərhələsində və mümkün qədər parlaq olması lazımdır.
Ay göy qurşağının yaranması üçün bir neçə şərt eyni anda uyğun olmalıdır:
səmada parlaq dolunay,
buludsuz hava,
havada kifayət qədər su damcısı,
və müşahidəçinin Ayı arxasında, su dumanını isə qarşısında görməsi.
Victoria Falls ay göy qurşağının nisbətən müntəzəm görünə bildiyi nadir yerlərdəndir. Bunun səbəbi şəlalənin yaratdığı nəhəng su dumanıdır. Amma buna baxmayaraq, heç bir zəmanət yoxdur. Bu hadisə ayda cəmi bir neçə gecə və yalnız bir neçə saat görünür.
Saat 20:00-da azsaylı insanlar qaranlıq cığır boyunca toplaşmışdı. Hamı Ayın kifayət qədər yüksəlməsini gözləyirdi. İşığın düzgün bucaq altında düşməsini gözləyirdi. Bəlkə görünəcək, bəlkə də yox olacaq bir möcüzəni gözləyirdi.
Gözləməyin özü təcrübənin bir hissəsinə çevrilmişdi. Arabir kimsə dumanın içində zəif bir qövs gördüyünü düşünərək həyəcanla işarə edirdi, amma həmin görüntü dərhal yox olurdu.
Və sonra nəhayət… o göründü.
Bu qədər qeyri-müəyyənlikdən sonra ay göy qurşağını görmək sürreal hiss idi. Ətrafımdakı insanların reaksiyası da mənim kimi idi — sakit heyrət, yarımçıq gülüşlər, inamsız baxışlar.
Bir müddət heç kim danışmadı. Sanki yüksək səslə danışmaq həmin möcüzəni yox edə bilərdi.
Ay göy qurşağı gündüz göy qurşağı qədər parlaq deyildi. İşığı daha yumşaq, rəngləri daha solğun, kənarları isə daha bulanıq görünürdü.
Strong izah edir ki, insan gözü zəif Ay işığında rəngləri seçməkdə çətinlik çəkir. Amma kameraların uzun ekspozisiyalı şəkillərində qırmızı, mavi və bənövşəyi rənglər aydın görünürdü.
Omen Mudenda deyir:
“Bir çox turist gecənin qaranlığında şəlalənin səsini eşidib, onun gücünü hiss edib və birdən Ay işığından yaranan göy qurşağını görəndə bunu demək olar mənəvi təcrübə kimi yaşayır. Bu, insanın ömür boyu unutmadığı xatirəyə çevrilir.”
Mən iki saatdan çox ay göy qurşağını izlədim. Müxtəlif körpülər və baxış nöqtələri arasında hərəkət edir, ən yaxşı bucağı tapmağa çalışırdım.
Saat 22:30-a yaxın hava soyumağa başladı. Tam islanmış paltarlar bədənimə yapışmışdı. Göy qurşağı isə yavaş-yavaş yenidən su dumanının içində yox olur, geridə yalnız qaranlıq və dayanmadan axan suyun səsini buraxırdı.
Düşərgəyə qayıdanda eyni dolunayın altında dünya qəribə dərəcədə sakit görünürdü. Qaranlıqda özümə sadə yemək hazırlayarkən hələ də yaşadıqlarımın təsirindən çıxmamışdım.
Sonra düşündüm ki, bunu necə asanlıqla qaçıra bilərdim:
sərhəddə bir az daha geciksəydim,
başqa qərar versəydim,
gecə ziyarətindən imtina etsəydim…
Kimberly Strong deyir:
“Ay göy qurşağı kimi optik hadisələr insanı valeh edir, çünki onlar həm çox gözəl, həm də çox keçicidir. Onu görmək üçün doğru anda doğru yerdə olmalısan və məhz buna görə bu, sehrli təcrübəyə çevrilir.”
Ay göy qurşağı elə bir şey deyil ki, əksər səyahətçilər təsadüfən rast gəlsinlər. Bunun üçün doğru zaman, səbir və nəticənin olub-olmayacağını bilmədən gözləməyə hazır olmaq lazımdır — və bəlkə də bu keyfiyyətlər artıq həmin hadisənin özü qədər nadir hala gəlib.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
