İrana qarşı müharibə və Hörmüz boğazının bağlanması ölkələri alternativ enerji mənbələri axtarmağa məcbur etdiyindən, Venesuela bu ay Hindistanın üçüncü ən böyük xam neft tədarükçüsü kimi ortaya çıxdı.
Enerji izləmə məlumatlarına görə, Venesueladan Hindistana göndərilən neft aprel ayı ilə müqayisədə təxminən 50 faiz çoxdur.
ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio bildirib ki, Venesuela Prezidentinin səlahiyyətlərini icra edən Delsi Rodrigezin neft satışlarını müzakirə etmək üçün gələn həftə Hindistana səfər etməsi gözlənilir.
Təxminən 303 milyard barel neft ehtiyatı – məlum qlobal neft ehtiyatlarının təxminən 17 faizi – Cənubi Amerika ölkəsi dünyanın ən böyük ehtiyatlarına sahibdir, hətta Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ-ın ehtiyatlarından da böyükdür, baxmayaraq ki, illərlə davam edən ABŞ sanksiyaları və hökumətin səhv idarəçiliyi Venesuelada istehsalı iflasa uğratmışdı.
Yaxın Şərqdə münaqişələr artdıqca və neft bazarları gərginləşdikcə, yanvar ayında ABŞ qüvvələri tərəfindən Karakasdan keçmiş prezident Nikolas Maduronun qaçırılmasından sonra Venesuelanın neft sənayesinə nəzarəti ələ keçirən Vaşinqton indi Venesuela xam neftini yenidən qlobal bazara çıxarmağa can atır.
ABŞ-İsrail arasında İrana qarşı müharibənin yaratdığı qlobal enerji böhranı fonunda Hindistan daha çox Rusiya nefti alır və bu, ABŞ-ın qıcıqlanmasına səbəb olur. ABŞ isə gəlirlərin Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsini dəstəklədiyini iddia edir. İran müharibəsi başlamazdan əvvəl Hindistanın Baş naziri Narendra Modi Rusiya neftini almağı dayandıracağını və fevral ayında ABŞ və Venesueladan xam neft alacağını vəd etmişdi.
İndi isə ticarət, müdafiə əməkdaşlığı və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün 23-26 may tarixlərində Hindistana səfər edəcək Rubio deyir ki, Vaşinqton Hindistanın bunu etməsini təmin etmək istəyir.
“Biz onlara alacaqları qədər enerji satmaq istəyirik”, – deyə Rubio bildirib.
“Biz həmçinin düşünürük ki, Venesuela nefti ilə bağlı imkanlar var. Əslində, mənim başa düşdüyüm qədəri ilə, Venesuelanın müvəqqəti prezidenti gələn həftə Hindistana da səfər edəcək.”
Analitiklər deyirlər ki, Vaşinqton qlobal enerji təchizatı zəncirlərini yenidən formalaşdırmağa çalışır – İranın istənilən sülh danışıqlarındakı təsirini azaldır – eyni zamanda Venesuelanın neft sektoru üzərində nəzarəti gücləndirir.
Hörmüz boğazı böhranı Hindistana necə təsir edib?
Hindistanın xam neft idxalının təxminən yarısı, adətən, Körfəz istehsalçılarından, eləcə də böyük həcmdə mayeləşdirilmiş təbii qaz və neft qazı Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınır.
Lakin İran ətrafında münaqişə gücləndikcə dar Körfəz gəmiçilik yolu əlçatmaz hala gəlib.
Hindistan ABŞ sanksiyalarının məhdud yumşaldılmasından sonra yeddi illik fasilədən sonra aprel ayında İran xam neftinin idxalını bərpa etmişdi. Bu daşımalar artıq yenidən dayandırılıb və ABŞ-ın İran limanlarına davam edən dəniz blokadası səbəbindən bu ay İran yükləri gəlməyib.
Eyni zamanda, əvvəllər Hindistanın üçüncü ən böyük təchizatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanından təchizat təxminən iki dəfə azalaraq aprel ayında gündə 670.000 bareldən (bpd) bu ay təxminən 340.000 barelə düşüb.
Hindistan rəsmiləri həmçinin Körfəzdəki dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər, 13 Hindistan gəmisi bölgədə qalıb və rəsmilər Yeni Dehlinin yanacaq yükləri yükləmək üçün daha çox gəmi göndərməzdən əvvəl onların geri qayıtmasını təmin etmək istədiyini bildiriblər.
Bu yaxınlarda Hörmüz boğazı və Oman sahilləri yaxınlığında Hindistanla əlaqəli bir neçə gəmi ələ keçirilib və ya hücuma məruz qalıb. Hindistan bayrağı altında üzən yük gəmisi, dron və ya raket hücumu olduğu ehtimal edilən yanğından sonra Oman sularında batıb.
Niyə Venesuelaya yönəlməli?
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatına görə, Venesuelada təxminən 303 milyard barel təsdiqlənmiş xam neft ehtiyatı var. Buna baxmayaraq, ABŞ-ın illərlə davam edən sanksiyalarından sonra qlobal xam neft tədarükünün 1 faizindən az hissəsi istehsal olunur.
2007-ci ildə keçmiş prezident Hugo Chavez Venesuelanın neft sənayesinin böyük bir hissəsini milliləşdirərək mənfəəti xarici korporasiyalardan sosial xərclər proqramlarına yönəltdi. Vaşinqton zamanla Venesuelanın neft ixracı və beynəlxalq maliyyələşdirməyə çıxış imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdıran genişmiqyaslı sanksiyalarla cavab verdi.
Chevron, dövlət neft şirkəti PDVSA ilə birgə müəssisələr vasitəsilə gündə təxminən 250.000 barel neft istehsal edərək, Venesuelada əhəmiyyətli əməliyyatlar aparan yeganə ABŞ-ın böyük neft şirkəti olaraq qalır.
The New York Times qəzetinin məlumatına görə, ExxonMobil-in təxminən iyirmi il ərzində ilk dəfə Venesuelaya yenidən daxil olmaq üçün razılığa yaxınlaşdığı bildirilir.
Tənqidçilər Vaşinqtonun Maduroya qarşı kampaniyasının heç vaxt sadəcə demokratiya və ya insan haqları ilə bağlı olmadığını, ABŞ-ın dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarından biri üzərində təsirini bərpa etməsi və İran xam neftini Venesuela tədarükü ilə əvəz etməsi ilə Tehranla münaqişəyə qapı açması ilə bağlı olduğunu bildirirlər.
Venesuela neftini beynəlxalq enerji bazarına satmaq strategiyası Vaşinqton üçün bir çox məqsədə xidmət edir: ABŞ sülh sazişi üzrə danışıqlar apararkən İranın qlobal neft bazarlarına təsirini azaltmaqla yanaşı, eyni zamanda Venesuelanın neft sektorunu ABŞ kapitalının orbitinə qaytarır.
Rodrigez, Maduronun devrilməsi ilə nəticələnən ABŞ tərəfindən dəstəklənən əməliyyatı açıq şəkildə tənqid etsə də, Prezident Donald Trampdan Vaşinqtonla əməkdaşlıq etdiyinə və yeni neft sazişlərinin asanlaşdırılmasına kömək etdiyinə görə tərif qazanıb.
Yeni ixrac sazişlərindən əldə edilən neft gəlirləri ABŞ Maliyyə Nazirliyinin nəzarət etdiyi mexanizmlər vasitəsilə ciddi şəkildə nəzarətdə saxlanılır, ticarətdə iştirak edən şirkətlər isə ABŞ lisenziyalaşdırma razılaşmaları çərçivəsində Vaşinqton tərəfindən müəyyən edilmiş şərtlər daxilində fəaliyyət göstərməlidirlər.
Ekspertlər deyirlər ki, Rubio və Rodrigezin Hindistana paralel səfərləri enerji diplomatiyasının İran və Venesuelanın iştirak etdiyi müharibələrin geosiyasi nəticələri ilə necə getdikcə daha çox formalaşdığını nümayiş etdirir.
Hindistanın Venesuela nefti ilə əlaqəsi nədir?
Hindistanın Venesuelanın neft sektoru ilə uzunmüddətli əlaqələri var. ONGC Videsh-in rəhbərlik etdiyi Hindistan dövlət şirkətləri 2008-ci ildə ağır xam neft ehtiyatlarına çıxış əldə etmək üçün Venesuelaya daxil olublar. 2010-cu ilə qədər Hindistan konsorsiumları Orinoko Neft Kəmərindəki Carabobo-1 də daxil olmaqla, böyük layihələrdə pay əldə etmişdi, 2012-ci ildə isə Hindistan Çini keçərək Venesuela xam neftinin Asiyada ən böyük idxalçısı oldu.
ABŞ sanksiyaları 2019-cu ildə güclənməzdən əvvəl Venesuela Hindistanın ən böyük neft təchizatçılarından biri idi.
Lakin Vaşinqtonun PDVSA-ya tətbiq etdiyi sanksiyalar Hindistan neft emalı zavodlarını və treyderlərini ABŞ-dan ikinci dərəcəli sanksiyalardan yayınmaq üçün alışları kəskin şəkildə azaltmağa məcbur etdi.
Vaşinqton tərəfindən dəstəklənən Karakas hakimiyyəti yanvar ayında Maduronun devrilməsindən sonra ABŞ ilə yeni neft təchizatı müqaviləsi imzaladıqdan sonra dəyişdi. Həmin vaxt məhdud sayda şirkətə PDVSA-dan birbaşa Venesuela xam nefti almaq səlahiyyəti verildi.
Venesuela nefti, dünyada ultra ağır xam nefti səmərəli şəkildə emal edə bilən azsaylı müəssisələrdən biri olan Reliance Industries şirkətinin Qucarat ştatının Camnagar şəhərindəki nəhəng neft emalı kompleksi üçün xüsusilə uyğundur.
Lakin Venesuelada çıxarılan ağır, kükürdlə zəngin nefti emal etmək üçün yalnız az sayda digər Hindistan neft emalı zavodu təchiz olunub.
Kpler məlumatlarına görə, buna baxmayaraq, Venesuela bu ay indiyə qədər Hindistana gündə təxminən 417.000 barel neft tədarük edib ki, bu da aprel ayında gündə 283.000 bareldən çoxdur. Əvvəlki doqquz ay ərzində Hindistana Venesueladan heç bir neft tədarükü olmayıb.
Qlobal neft təchizatı böhranı fonunda Hindistanın ümumi xam neft idxalı bu ay təxminən 4,9 milyon barelə çatdığı üçün Rodriges və Rubio indi neft ixracatındakı bu artımın davam etməsinə yol aça biləcək bir razılaşma əldə etməyə ümid edəcəklər.
Mənbə:Aljazeera.com
Tərtib etdi:Məhəmməd Nəzərov
Gundelik.az
