ABŞ-ın prezidenti Donald Trump İran sahilləri yaxınlığında yerləşən kiçik bir ada ilə bağlı əlavə hərbi addımların mümkün ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Bu ada ölkənin iqtisadi həyat xətti hesab olunan iri neft terminalına ev sahibliyi edir.
Bazar günü Financial Times qəzetinə verdiyi müsahibədə Tramp bildirib ki, o, İranın neftini “ələ keçirmək” istəyir və Xarq adasını ələ keçirməyi nəzərdən keçirir. Lakin o əlavə edib ki, belə bir əməliyyat “orada bir müddət qalmağı tələb edəcək”.
Martın 13-də Tramp demişdi ki, ABŞ qüvvələri adadakı bütün hərbi hədəfləri “tamamilə məhv edib”, lakin neft infrastrukturuna toxunmaqdan çəkiniblər.
Bu ayın əvvəlində Axios nəşri məsələ ilə tanış olan dörd mənbəyə istinadən yazmışdı ki, administrasiya İranı Strait of Hormuz boğazını yenidən açmağa məcbur etmək üçün adanı işğal etmək və ya blokadaya almaq planlarını nəzərdən keçirir. Bu boğaz dünyanın ən mühüm dəniz ticarət yollarından biridir.
Bir müddətdir ki, ABŞ qüvvələrinin bu adanı ələ keçirməyə cəhd edib-etməyəcəyi barədə müzakirələr gedir.
Adanın ələ keçirilməsi təkcə İranın neft ixracını dayandırmaz, həm də materikə qarşı hücumlar üçün baza rolunu oynaya bilər.
Tramp müsahibəsində deyib: “Bəlkə də Xarq adasını alarıq, bəlkə də yox. Bizim çox seçimimiz var.”
O əlavə edib: “Bu həm də o deməkdir ki, biz orada bir müddət qalmalı olacağıq… Məncə onların müdafiəsi yoxdur. Biz onu çox asanlıqla ələ keçirə bilərik.”
Mənbələr BBC-nin ABŞ-dakı tərəfdaşı CBS News-a bildiriblər ki, Pentaqon rəsmiləri İrana quru qoşunlarının göndərilməsi üçün detallı hazırlıqlar görüblər.
Buna əlavə olaraq, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı şənbə günü bildirib ki, USS Tripoli hərbi gəmisinin rəhbərlik etdiyi birlik çərçivəsində daha 3,500 amerikalı dənizçi və dəniz piyadası Yaxın Şərqə gəlib.
Həm Pentaqon, həm də Ağ Ev konkret qoşun yerləşdirmələri və ya planlarla bağlı şərh verməkdən imtina etsə də, bu variantın mövcud olduğunu dəfələrlə vurğulayıblar.
Təhlükəsizlik analitiki Mikey Kay bildirir ki, adanın ələ keçirilməsi İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (IRGC) iqtisadi həyat xəttini kəsə və onların hərbi fəaliyyət imkanlarını zəiflədə bilər.
CBS-in təhlükəsizlik analitiki Aaron Maclean isə qeyd edib ki, ABŞ bu adanı ələ keçirib “təzyiq vasitəsi” kimi istifadə etməyi düşünə bilər ki, İran boğazı açıq saxlasın.
Onun sözlərinə görə, belə bir əməliyyat nisbətən kiçik olsa da, çətin olacaq. ABŞ qüvvələri ya dəniz yolu ilə, ya da hava-desant əməliyyatı ilə böyük məsafələr qət etməli olacaq.
İran parlamentinin spikeri Mohammad Bagher Ghalibaf xəbərdarlıq edib ki, ölkəsinin qüvvələri “amerikalı əsgərləri gözləyir” və İran ərazisinə daxil olmağa çalışanlara “od yağdıracaqlar”.
Bundan əvvəl iranlı hərbi rəsmilərdən biri bildirmişdi ki, quru müdaxiləsi olarsa, Red Sea bölgəsində gəmiçilik hədəf alınacaq.
CNN-ə danışan mənbələrə görə, İran son həftələrdə təhdidlərə cavab olaraq Kharg Island adasında müdafiəni gücləndirib, əlavə hərbi qüvvələr və hava hücumundan müdafiə sistemləri yerləşdirib.
Tehran adaya əlavə çiyindən atılan zenit raketləri göndərib və ətraf sularda piyada və zirehli texnikaya qarşı minalar yerləşdirib.
Xarq adası niyə İran üçün vacibdir?
Xarq adası İran sahillərindən cəmi 15 dəniz mili (təxminən 24 km) uzaqlıqda yerləşən kiçik qayalı adadır.
Ölçüsünün kiçik olmasına baxmayaraq, bu ada İranın enerji infrastrukturu üçün ən kritik məkanlardan biridir.
ABŞ-ın bu kiçik, lakin həyati əhəmiyyətli adanı hədəf alması İranın iqtisadi “damarını kəsmək” kimi qiymətləndirilir.
İranın xam neftinin təxminən 90%-i məhz bu adadakı terminal vasitəsilə ixrac olunur və materikdən boru kəmərləri ilə buraya daşınır.
Tramp bu boru xətlərinin də hədəf alına biləcəyini desə də, uzunmüddətli iqtisadi zərərin qarşısını almaq üçün hələlik bundan çəkinildiyini bildirib.
“Biz bunu beş dəqiqəyə edə bilərik. Hər şey bitər,” – deyə o martın 16-da bildirib. “Sadəcə bir söz kifayətdir və borular da yox olacaq. Amma bunu bərpa etmək çox uzun çəkər.”
Çox böyük neft tankerləri – 85 milyon qallona qədər neft daşıya bilən gəmilər – adanın uzun körpülərinə yan alaraq nefti yükləyə bilir.
Adanın sahilləri dərin sulara yaxın olduğu üçün bu, materik sahillərindən fərqli olaraq iri tankerlər üçün əlverişlidir.
Bu tankerlər daha sonra Fars körfəzi ilə hərəkət edərək Strait of Hormuz boğazından keçib əsas alıcı olan Çinə yollanır.
Bu ada İran neft ixracı üçün əsas mərkəz olmaqla yanaşı, həm də İnqilab Keşikçiləri Korpusu üçün böyük gəlir mənbəyidir.
Tramp martın 13-də bildirib ki, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı Yaxın Şərq tarixində “ən güclü bombardmanlardan birini həyata keçirərək” Xarq adasındakı bütün hərbi hədəfləri məhv edib.
O əlavə edib ki, “insani səbəblərə görə” adadakı neft infrastrukturunu məhv etməmək qərarına gəlib.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
