İranın paytaxtı Tehran və digər şəhərlərdə hökumət əleyhinə etirazlarda çox böyük kütlələr küçələrə çıxıb. Bu etirazların son illərdə ruhani hakimiyyətə qarşı ən böyük güc nümayişi olduğu bildirilir.
Cümə axşamı axşamı Tehranda və ölkənin ikinci böyük şəhəri olan Məşhəddə keçirilən dinc yürüşlər təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən dağıdılmayıb. BBC Persian tərəfindən təsdiqlənmiş görüntülərdə bu etirazlar aydın şəkildə görünür.
Daha sonra bir monitorinq qrupu ölkə üzrə internetin tamamilə kəsildiyini bildirib.
Görüntülərdə etirazçıların İranın ali dini lideri Ayətullah Əli Xameneinin devrilməsini tələb etdikləri və mərhum şahın sürgündə yaşayan oğlu Rza Pəhləvinin geri qayıtmasını istədikləri eşidilir. Rza Pəhləvi tərəfdarlarını küçələrə çıxmağa çağırmışdı.
Bu, İran rialının kəskin dəyərdən düşməsinə qarşı yaranan narazılıq fonunda başlayan və bütün 31 vilayətdə 100-dən çox şəhər və qəsəbəyə yayılan etirazların artıq 12-ci günüdür.
ABŞ mərkəzli İnsan Haqları Aktivistləri Xəbər Agentliyi (HRANA) bildirib ki, azı 34 etirazçı — onlardan beşi uşaqdır — və səkkiz təhlükəsizlik əməkdaşı öldürülüb, 2 270-dən çox etirazçı isə həbs edilib.
Norveçdə yerləşən Iran Human Rights (IHR) təşkilatı isə təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən azı 45 etirazçının, o cümlədən səkkiz uşağın öldürüldüyünü açıqlayıb.
BBC Persian indiyə qədər 22 nəfərin öldüyünü və şəxsiyyətlərinin müəyyən edildiyini təsdiqləyib. İran hakimiyyəti isə altı təhlükəsizlik əməkdaşının həlak olduğunu bildirib.
Cümə axşamı axşamı sosial şəbəkələrdə paylaşılan və BBC Persian tərəfindən təsdiqlənmiş videolarda ölkənin şimal-şərqində yerləşən Məşhəddə böyük bir etirazçı kütləsinin əsas yollardan biri ilə irəlilədiyi görünür.
Görüntülərdə “Şah çox yaşasın” və “Bu son döyüşdür! Pəhləvi qayıdacaq” şüarları eşidilir. Bir məqamda bir neçə kişinin körpüyə çıxaraq üzərində quraşdırılmış müşahidə kameralarını sökdüyü görünür.
İnternetdə yayılan başqa bir videoda Tehranın şərqində yerləşən əsas yollardan birində böyük etirazçı kütləsinin hərəkət etdiyi əks olunub.
Paytaxtın şimalından BBC Persian-a göndərilən görüntülərdə isə başqa bir böyük qrupun “Bu son döyüşdür! Pəhləvi qayıdacaq” şüarını səsləndirdiyi eşidilir. Şimal bölgələrinin başqa bir hissəsində isə təhlükəsizlik qüvvələri ilə qarşıdurmadan sonra etirazçılar “Rüsvayçılıq” və “Qorxmayın, hamımız birik” deyə qışqırırdılar.
Digər videolarda etirazçıların mərkəzi İsfahan şəhərində “Diktatora ölüm” (Xamenei nəzərdə tutulur), şimaldakı Babol şəhərində “Şah çox yaşasın”, şimal-qərbdəki Təbrizdə isə “Qorxmayın, hamımız birik” şüarları səsləndirdiyi görünür.
Qərbdə yerləşən Dezful şəhərindən BBC Persian-a göndərilən görüntülərdə böyük bir etirazçı kütləsi və mərkəzi meydandan atəş açan təhlükəsizlik qüvvələri görünür.
Axşam etirazları 1979-cu il İslam İnqilabı ilə devrilmiş şahın oğlu, hazırda Vaşinqtonda yaşayan Rza Pəhləvinin iranlıları “küçələrə çıxmağa və birgə şəkildə tələblərini səsləndirməyə” çağırmasından qısa müddət sonra baş verib.
X sosial şəbəkəsində paylaşım edən Pəhləvi “Bu gecə milyonlarla iranlı azadlıq tələb etdi” deyərək etirazçıları “cəsur həmvətənlərim” adlandırıb.
O, ABŞ Prezidenti Donald Trampa “rejimi məsuliyyətə cəlb etdiyinə görə” təşəkkür edib və Avropa liderlərini də eyni addımı atmağa çağırıb.
Rza Pəhləvi etirazların cümə günü axşam saat 20:00-dan (GMT ilə 16:30) etibarən davam etdirilməsinə çağırış edib.
İranın dövlət mediası isə cümə axşamı baş verən etirazların miqyasını kiçildib. Bəzi hallarda ümumiyyətlə etirazların baş verdiyini inkar edərək boş küçələrin görüntülərini paylaşıb.
Bu arada internetə nəzarət edən NetBlocks təşkilatı İranın “ölkə üzrə internetin tam kəsildiyi vəziyyətdə” olduğunu bildirib.
“Bu hadisə ölkə üzrə etirazları hədəf alan artan rəqəmsal senzura tədbirlərindən sonra baş verir və cəmiyyətin kritik bir anda ünsiyyət qurmaq hüququnu əngəlləyir”, – deyə təşkilat əvvəlki bağlantı itkilərinə istinad edərək xəbərdarlıq edib.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az