Tarixin dərin qatlarında formalaşan kimlik anlayışı yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də bu günün düşüncəsini və sabahın istiqamətini müəyyən edən mənəvi dayaqlardan biridir. Xüsusilə türkçülük kimi ideoloji və eyni zamanda mədəni-fəlsəfi məzmun daşıyan anlayışlar zamanın sınağından keçərək fərqli dövrlərdə müxtəlif çalarlar qazanıb. Bəzən qadağalar, repressiyalar və unudulmağa məhkum edilən həqiqətlər, bu gün yenidən öz sözünü deməyə başlayır. Müstəqillik isə yalnız siyasi sərhədlərin deyil, həm də milli yaddaşın azadlığı deməkdir.
Məhz bu kontekstdə türk kimliyi və türkçülük ideyasının müasir cəmiyyətdəki yeri xüsusi aktuallıq kəsb edir. Bu ideya sadəcə keçmişin mirası kimi deyil, həm də bu günün sosial-mədəni dinamizmini formalaşdıran canlı bir düşüncə sistemi kimi diqqət çəkir. Gundelik.az xəbər portalı bu mövzunu daha dərindən anlamaq üçün türkoloq alim Aytən Qurbanova ilə həmsöhbət olub.
– Türkçülük bu gün sadəcə ideoloji anlayışdır, yoxsa real sosial-mədəni gücə malikdir?
– Fikrimcə, türkçülük yalnız ideoloji anlayış kimi məhdudlaşdırıla bilməz. Çünki insan öz soykökünü bilmədən, ona istinad etmədən kimliyini qoruyub saxlaya bilməz. Hər bir xalq üçün öz mənşəyini dərk etmək varlığının əsas dayağıdır. Tarixin müəyyən dövrlərində bu ideyaya qarşı ciddi təzyiqlər, hətta repressiyalar olub və xalqımız bu yolda böyük itkilər verib. Lakin bu gün müstəqil dövlət olaraq biz artıq bu kimliyi açıq şəkildə ifadə edə bilirik.
Eyni zamanda, bu ideyanın dövlət səviyyəsində dəstəklənməsi onun yalnız nəzəri deyil, praktik müstəvidə də mövcud olduğunu göstərir. Dövlət rəsmilərinin çıxışlarında, beynəlxalq səfərlərdə bu ideyanın təbliğini aydın şəkildə görürük. Buna görə də türkçülük bu gün cəmiyyətdə real sosial-mədəni gücə malikdir. Sevindirici haldır ki, bu ideya yalnız yaşlı nəsildə deyil, gənclər arasında da maraq doğurur.
Müasir gənclər arasında türk kimliyi nə dərəcədə şüurlu şəkildə qəbul olunur?
– Məncə, bu sahədə müsbət dinamika müşahidə olunur. Müasir gənclər türk kimliyini yalnız emosional deyil, həm də şüurlu şəkildə qəbul etməyə başlayıblar. Universitet auditoriyalarında apardığım müşahidələr göstərir ki, gənclər öz soykökləri ilə maraqlanır, tarixlərini öyrənmək istəyirlər və bu mənsubiyyətlə qürur duyurlar.
Onlar tez-tez türklərin tarix boyu mübariz, igid və qəhrəman xalq olduğunu vurğulayır və bu kimliyi özlərinin mənəvi dayağı kimi qəbul edirlər. Təbii ki, bu yanaşma bütün gənclərə şamil edilə bilməz, lakin böyük əksəriyyətin bu istiqamətdə düşünməsi gələcək üçün ümidvericidir.
Təhlil (ədəbi-fəlsəfi yanaşma):
Bu müsahibə göstərir ki, türkçülük artıq yalnız keçmişin ideoloji mirası deyil, həm də müasir dövrdə yenidən mənalandırılan bir kimlik platformasıdır. Burada əsas məqam ideyanın statik deyil, dinamik xarakter daşımasıdır. Yəni türkçülük zamanla dəyişən, cəmiyyətin ehtiyaclarına uyğunlaşan və yeni məzmun qazanan bir anlayış kimi çıxış edir.
Digər tərəfdən, müsahibədə vurğulanan nəsillərarası fərq də diqqətəlayiqdir. Uzun illər formalaşmış düşüncə tərzinin dəyişməsi zaman tələb edir. Bu, yalnız fərdi deyil, kollektiv şüurun transformasiyası prosesidir. Gənclərin bu ideyanı daha açıq və şüurlu şəkildə qəbul etməsi isə gələcəkdə daha balanslı və öz kimliyini dərk edən cəmiyyətin formalaşacağına işarə edir.
Nəticə etibarilə, türkçülük bu gün nə yalnız romantik keçmiş xatirəsi, nə də sırf siyasi ideologiyadır. O, həm yaddaş, həm kimlik, həm də gələcəyə yönəlmiş düşüncə modelidir. Bu modelin necə inkişaf edəcəyi isə cəmiyyətin onu necə anlamağı və yaşatmağından asılıdır.
Gundelik.az
