Nikotin ən güclü asılılıq yaradan maddələrdən biridir. Yeni araşdırmalar göstərir ki, psixodelik maddələr insanların dünyagörüşünü dəyişdirərək siqaretdən imtina etmələrinə kömək edə bilər.
Tütün istifadəsini dayandırmaq ən çətin asılılıqlardan biri hesab olunur. Onun tərkibindəki nikotin kokain və heroin qədər, hətta bəzi hallarda onlardan da daha güclü asılılıq yaradır. Sorğular göstərir ki, siqaret çəkən böyüklərin təxminən 70%-i tərgitmək istəyir, lakin cəhd edənlərin hər il yalnız 10%-dən az hissəsi buna nail olur.
Bununla belə, getdikcə artan elmi sübutlar göstərir ki, bəzi psixodelik maddələr insanlara siqaretdən uzaqlaşmaq üçün yeni imkan yarada bilər. Məsələn, 2017-ci ildə aparılmış sorğuda 781 nəfər LSD, psilosibin tərkibli “sehrli göbələklər” və ya digər psixodelik maddələrdən istifadə etdikdən sonra siqareti ya azaltdığını, ya da tamamilə buraxdığını bildirib.
Araşdırma iştirakçılarının əksəriyyəti oxşar bir hiss yaşadıqlarını deyiblər: həyatdakı prioritetləri və dəyərləri dəyişib, siqaret isə artıq onlar üçün əhəmiyyətini itirib.
ABŞ-dakı Matthew Johnson bildirir ki, yaşanan güclü təcrübə əvvəllər aşılmaz görünən siqaret asılılığı problemini kölgədə qoyurdu.
Bu nəticələr təkcə şəxsi hekayələrə əsaslanmır. 2026-cı ilin mart ayında dərc olunan araşdırmada danışıq terapiyası ilə birlikdə bir doza psilosibin qəbul edən şəxslərin siqareti tərgitmək ehtimalının nikotin plastırı istifadə edənlərlə müqayisədə xeyli yüksək olduğu göstərilib.
Müalicədən altı ay sonra psilosibin qəbul edən 42 nəfərin siqareti buraxma ehtimalı nikotin plastırı qrupuna nisbətən altı dəfə çox olub.
Psixodelik maddələr dünyanın əksər ölkələrində hələ də qanunsuz sayılır və onların klinik sınaqlarda istifadəsi ciddi şəkildə nəzarət olunur. Bununla belə, bu maddələrin müxtəlif psixi sağlamlıq problemlərinin və asılılıqların müalicəsində faydalı ola biləcəyinə dair sübutlar artır.
Asılılıqların müalicəsində psixodeliklər
Psixodelik maddələr uzun illərdir müxtəlif asılılıqların müalicəsi üçün araşdırılır.
1950-ci illərdə LSD alkoqol asılılığının müalicəsində istifadə olunurdu.
MDMA bəzi klinik sınaqlarda alkoqoldan istifadəni azaltmağa kömək edib.
Afrika mənşəli iboqain maddəsinin opioid asılılığından çıxmaqda faydalı ola biləcəyi göstərilib.
Psixodelik Tibb Assosiasiyasının rəhbəri Lynn Marie Morski hesab edir ki, siqaret asılılığı üçün psilosibin üzərində aparılan tədqiqatlar psixodelik elmində ən perspektivli istiqamətlərdən biridir.
İlk sınaqların nəticələri
2014-cü ildə aparılmış kiçik tədqiqatda orta hesabla 31 il siqaret çəkmiş və dəfələrlə tərgitməyə çalışmış 15 nəfər iştirak edib.
15 həftə davam edən proqram çərçivəsində iştirakçılar həm koqnitiv davranış terapiyası alıb, həm də üç dəfə psilosibin qəbul ediblər.
İştirakçılardan biri ümumiyyətlə nikotin çəkilmə simptomları hiss etmədiyini bildirib. Digəri isə sanki beyninin yenidən proqramlaşdırıldığını və artıq siqaretə toxunmağın mümkün olmadığını söyləyib.
Müalicədən altı ay sonra iştirakçıların 80%-i hələ də siqaret çəkmirdi. Müqayisə üçün, ənənəvi davranış və dərman müalicələrində bu göstərici adətən təxminən 35% olur.
Yeni və daha geniş araşdırma
Son araşdırmada 82 iştirakçı iki qrupa bölünüb:
Bir qrup yüksək dozada psilosibin qəbul edib.
Digər qrup bir neçə həftə nikotin plastırı istifadə edib.
Bütün iştirakçılar eyni zamanda 13 həftə ərzində 10 seans koqnitiv davranış terapiyası keçiblər.
Altı aydan sonra:
Psilosibin qrupunun 52%-i siqaretdən tam uzaq qala bilib.
Nikotin plastırı qrupunda isə bu göstərici 25% olub.
Dominique Morisano bu nəticələri “son dərəcə maraqlı” adlandıraraq bildirib ki, ənənəvi üsullarla siqareti tərgitmək çox çətindir və psilosibinlə dəstəklənən terapiya gələcəkdə mühüm rol oynaya bilər.
Hələ cavabsız suallar var
Alimlər vurğulayırlar ki, nəticələr ümidverici olsa da, araşdırmalar hələ ilkin mərhələdədir. İştirakçıların əksəriyyəti yüksək təhsilli, əsasən ağdərili və əvvəllər psixodelik maddələrdən istifadə etmiş şəxslər olub. Buna görə də nəticələrin bütün siqaret çəkənlərə şamil olunub-olunmayacağı hələ məlum deyil.
Hazırda tədqiqatçılar ABŞ-ın National Institutes of Health tərəfindən ayrılmış təxminən 4 milyon dollarlıq maliyyə dəstəyi ilə daha böyük, çoxmərkəzli və təsadüfi seçilmiş iştirakçılar üzərində yeni araşdırma aparırlar.
Alimlər ümid edirlər ki, bu tədqiqat psilosibinin həqiqətən də siqaret asılılığının müalicəsində təhlükəsiz və effektiv vasitə olub-olmadığını müəyyənləşdirəcək.
Mənbə:BBC
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
