Mübahisələrin ən gərgin anında səslər yüksəlir, sözlər sərtləşir və emosiyalar idarəni ələ alır. Bu anlarda qəzəb danışır. Bəs həqiqət harada qalır? Mediasiyada bu cür vəziyyətlərdə mediatorun rolu nədir? Bu suallar ətrafında Bakı 25 saylı Mediasiya Təşkilatının mediatoru Ramin İsayev ilə geniş və düşündürücü söhbət etdik.
Ramin müəllim, “Qəzəb səslidir, amma həqiqət sakitlikdə danışır” fikrini mediasiya baxımından necə izah edərdiniz?
– Bu fikir mediasiyanın mahiyyətini çox dəqiq ifadə edir. Çünki mediasiyada biz tez-tez qəzəbin yüksək səslə danışdığı anlarla qarşılaşırıq. Tərəflər bir-birini ittiham edir, emosiyalar yüksəlir. Amma biz bilirik ki, bu səs-küyün arxasında sakit, bəzən gizli qalan bir həqiqət var. Mediatorun işi məhz həmin sakit həqiqəti üzə çıxarmaqdır.
Belə gərgin anlarda mediator ilk olaraq nə etməlidir?
– Ən vacib addım vəziyyəti sakitləşdirməkdir. Amma bu, “susdurmaq” demək deyil. Mediator tərəflərin danışmasına imkan verir, amma eyni zamanda emosiyaların mühiti idarə etməsinə yol vermir. Səs tonu, bədən dili və istifadə olunan sözlər burada çox önəmlidir.
Qəzəbli tərəflərlə işləyərkən hansı yanaşma daha effektivdir?
– Dinləmə. Amma sadəcə eşitmək yox, aktiv dinləmə. İnsan qəzəbli olanda əslində eşidilmək istəyir. Əgər o hiss edərsə ki, onu anlayırlar, qəzəbin intensivliyi azalır. Bu zaman artıq həqiqət üzə çıxmağa başlayır.
Mediator qəzəbi necə “idarə edir”?
– Mediator qəzəbi idarə etmir, onu yönləndirir. Qəzəbi boğmaq düzgün deyil. Əksinə, onu konstruktiv istiqamətə yönəltmək lazımdır. Məsələn, “siz niyə belə hiss edirsiniz?” kimi suallar qəzəbi səbəbə çevirir. Bu isə artıq dialoqun başlanğıcıdır.
Bu vəziyyətdə mediator neytrallığını necə qoruyur?
– Neytrallıq mediasiyanın əsas prinsipidir. Tərəflərdən biri daha emosional ola bilər, amma mediator heç vaxt tərəf tutmamalıdır. Onun rolu hakim olmaq deyil, körpü olmaqdır. Əgər mediator emosiyalara qoşularsa, proses nəzarətdən çıxar.
Qəzəbin arxasında duran həqiqəti necə üzə çıxarırsınız?
– Bunun üçün suallar çox vacibdir. Açıq suallar, aydınlaşdırıcı ifadələr və parafraz texnikası istifadə olunur. Məsələn, tərəf deyir ki, “o mənə hörmətsizlik etdi”. Mediator bunu belə çevirə bilər: “Siz özünüzü dəyərsiz hiss etdiniz?” Bu artıq emosiyanın kökünə getməkdir.
Mediasiyada ən kritik dönüş nöqtəsi nə zaman olur?
– Tərəflər bir-birini ilk dəfə həqiqətən dinlədikdə. Bu çox önəmli andır. Çünki qəzəb azalır və anlayış başlayır. Həmin anda artıq mübahisə yox, dialoq formalaşır.
Sizcə, qəzəb mütləq mənfi emosiyadırmı?
– Xeyr. Qəzəb özü mənfi deyil, o bir siqnaldır. Problem onun necə ifadə olunmasındadır. Düzgün yönləndirildikdə qəzəb dəyişimin başlanğıcı ola bilər.
Belə vəziyyətlərdə mediatorun əsas vəzifəsini bir cümlə ilə necə ifadə edərdiniz?
– Mediator səs-küyün içində sakitliyi yaratmalı və o sakitlikdə həqiqətin danışmasına imkan verməlidir.
Oxucularımıza nə tövsiyə edərdiniz?
– Qəzəbli olduğunuz an dərhal cavab verməyin. Bir az dayanmaq, düşünmək və sonra danışmaq çox şeyi dəyişə bilər. Çünki qəzəb sizi ifadə edir, amma həqiqət sizi izah edir.
Mediasiyada qəzəb son deyil, başlanğıcdır. O, problemin səthidir. Həqiqət isə daha dərində, sakitlikdə gizlənir. Peşəkar mediator isə bu iki mərhələ arasında körpü quraraq mübahisəni anlaşmaya çevirir.
Gundelik.az
