18 aydır ki, Alia Qətərdəki tranzit düşərgəsində ABŞ-a vəd etdiyi köçürməni gözləyir.Amma indi o marşrut birdəfəlik bağlanıb. Onun və yüzlərlə başqa əfqan evakuasiyasının sonra hara gedəcəyi məlum deyil.Əfqanıstana evə qayıtmaq bir seçim deyil. Bu çox təhlükəlidir, Alia deyir. ABŞ və İsrail İranla müharibəyə başladığı üçün təxliyə edilənlər də olduqları yerdə təhlükəsiz deyillər.2021-ci ildə Taliban ölkəni ələ keçirməzdən əvvəl Əfqanıstanda vəkil işləyən Alia deyir: “Bizə xəyanət edildi. Amerika xalqı tərəfindən deyil, bizi Amerikada təhlükəsiz yerə aparacaqlarına söz vermiş hökumətdəkilər tərəfindən”.Təhlükəsizliyi üçün adı dəyişdirilən Alia, ABŞ tərəfindən Əfqanıstandan təxliyə edilən və hazırda Dohadakı Əs-Sayliyah Düşərgəsində (CAS) qeyri-müəyyən vəziyyətdə qalan 1100-dən çox insandan ibarət qrup arasındadır.Keçmiş ABŞ ordusu bazası olan düşərgə, Talibanın geri qayıtmasından və ABŞ-ın xaotik geri çəkilməsindən sonra Bayden administrasiyası tərəfindən başladılan Müttəfiqlər Xoş gəlmisiniz əməliyyatı çərçivəsində minlərlə əfqan evakuasiyasının ABŞ-a köçürülməsi üçün emal edildiyi yerdir.Bu ilin əvvəlində Tramp administrasiyası düşərgəni martın 31-dək bağlayacağını və təxliyə edilənlərin ABŞ-a aparılmayacağını elan edərək, Alia kimi yüzlərlə insanı qorxu və qeyri-müəyyənliyə sürükləyib.Qətər İranın hücumlarına məruz qalmağa başladıqdan sonra onların narahatlığı daha da artıb. CAS İran tərəfindən dəfələrlə vurulmuş ABŞ-ın Əl-Udeid aviabazasından təxminən 12 mil (19 km) məsafədədir.Qrup kollektiv şəkildə bu mesajı göndərib: “Təhlükə Qətərin özünə yönəlməyib, əsl hədəflər Qətərdəki Amerika bazalarıdır, onlardan biri də bizik… Uşaqların, hamilə qadınların və qocaların emosional vəziyyəti narahatlıq doğurur. İnsanlar dəhlizlərdə dolaşaraq ağlayırlar.”Onlar ABŞ prezidenti Donald Trampa müraciət edərək, qeyri-sabit vəziyyətə görə onlar üçün birdəfəlik istisna edilməsini istəyiblər.”Bu qrup insanlar Qətərə gələn təsadüfi qaçqınlar deyil. Onları Birləşmiş Ştatlar hökuməti oraya gətirdi və ABŞ-a köçəcəklərini söylədi” dedi ABŞ-ın səylərinə kömək edən Əfqanıstanın köçürülməsinə kömək edən xeyriyyə təşkilatı AfghanEvac-ı idarə edən ABŞ hərbi veteranı Shawn VanDiver.”Bunların hamısı bu və ya digər səbəbdən ABŞ-ın [Əfqanıstandakı] missiyası ilə əlaqəli olan insanlardır. Və bu əlaqəyə görə onlar təhlükə altındadırlar.“Bu insan haqları deyil”Tramp hakimiyyətə gəldikdən sonra təxliyə edilənlərin ABŞ-a gedən marşrutu yavaş-yavaş bağlanır.20 yanvar 2025-ci ildə vəzifəyə başladığı ilk gün o, qaçqınların emalının dayandırılması haqqında sərəncam imzaladı.Daha sonra iyun ayında o, daha geniş səyahət qadağasının bir hissəsi olaraq Əfqanıstan vətəndaşlarının ABŞ-a girişini dayandırdı.Noyabr ayında Vaşinqtonda əfqan bir kişinin Milli Qvardiyanın üzvünü güllələyərək öldürməsindən və digərini ağır yaraladıqdan sonra təxliyə edilənlərə hər hansı bir istisnanın verilməsi ehtimalı faktiki olaraq qeyri-mümkün oldu.Düşərgənin bağlandığının elanı son zərbə oldu.“Mən illər boyu amerikalılarla vicdanla və sədaqətlə işləmişəm”, – evakuasiya yoldaşı Lətif BBC-yə deyir. Danışdıqca yıxılır.Təhlükəsizliyi üçün adı da dəyişdirilən yaşlı kişi Əfqanıstandakı ABŞ bazasında işləyirdi. BBC onun məşğulluğunun sübutunu gördü.“Onlar məndən heç vaxt xəyanət görmədilər. “O qədər stress keçirirəm ki, bu məni xəstələndirdi. Həyat yoldaşım da pisdir. Bu, insan haqları deyil”.Alia deyir: “Bizim həyat şəraitimiz Tramp hakimiyyətə gələndən bəri yavaş ölüm kimi hiss olunur. Ürəyim qırılır və narahatçılıqdan əziyyət çəkirəm”.Təxliyə edilənlər BBC-yə bildiriblər ki, əvvəlcə ABŞ Dövlət Departamenti onlara Əfqanıstana qayıtmağı söyləməyə çalışıb.”Mən onlara dedim ki, ya siz, ya da qətərlilər bizi öldürüb meyitlərimizi Əfqanıstana göndərə bilərsiniz, amma biz sağ qayıtmayacağıq” dedi Lətif. “14 il Talibana qarşı işləmişəm. Necə geri qayıda bilərəm?”Alia deyir ki, o, ərlərinə qarşı məişət zorakılığı işlərində bir çox qadını müdafiə edib və o kişilərdən bəziləri indi hökumətdədir.”Məhkum etməyə kömək etdiyim insanlar indi hakimiyyətdədirlər. Onlar məndən qisas alacaqlar” deyir.“Tərəfdaşların bizə necə etibar edə biləcəyini bilmirəm”2021-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirəndə Taliban keçmiş hərbçi və ya hökumətlə işləyən hər kəs üçün amnistiya elan etdi. Amma Lətif və Əliyə bu vədlərə inanmırlar.ABŞ Dövlət Departamenti heç bir təxliyə edilənləri Əfqanıstana zorla qaytarmadığını, lakin bəzilərinin könüllü olaraq geri qayıtdığını açıqlayıb. O, Əfqanıstana qayıdanlara pul ödəyib-ödəmədiyini təsdiqləməyib, lakin mənbələr BBC-yə bildiriblər ki, təxliyə edilənlərə əsas ərizəçi üçün 4500 dollar (3338 funt) və ailə üzvlərinin hər biri üçün 1200 dollar təklif olunub.Məbləğ bir ailənin təxminən 18 aydan iki ilə qədər dolanmasına kömək edəcək, lakin Əfqanıstan iqtisadiyyatı böhran içində və insanlar iş tapmaqda çətinlik çəkdiyi üçün geri qayıdanlar davamlı gəlir mənbəyi əldə etməkdə çətinlik çəkəcəklər.Təxliyə edilənlərin böyük əksəriyyəti Qətərdə qalır.ABŞ Dövlət Departamenti təxliyə edilənləri qəbul etmək üçün üçüncü ölkələrlə danışıqlar apardığını bildirib. BBC-yə verdiyi açıqlamada o, bu hərəkəti müdafiə edərək, “bu qrup şəxslərin [CAS] platformasında qeyri-müəyyən müddətə saxlanılmasının məqsədəuyğun və ya humanist olmadığını” deyib.O, həmçinin əlavə etdi ki, “CAS platforması Bayden administrasiyasının mümkün qədər çox əfqanı Amerikaya köçürmək cəhdinin mirası idi – bir çox hallarda, lazımi yoxlama olmadan”.VanDiver bu iddianı rədd edir. “Bu, əslində əsaslanmır. Yoxlama güclüdür. Biz orada 20 il müharibədə olmuşuq və bizimlə və ailələri ilə birlikdə xidmət edən bütün bu insanlar dəfələrlə yoxlanılıblar.”ABŞ Dövlət Departamenti təxliyə edilənlərin hansı üçüncü ölkəyə köçürüləcəyi və ya onlara nə vaxt deyiləcəyi ilə bağlı suallara cavab verməyib.Alia deyir: “Biz bura ona görə gəldik ki, bizə dedilər ki, Amerikaya gedəcəyik. Əgər Amerika baş tutmasa, biz Amerika kimi alternativ istəyirik”.VanDiver hesab edir ki, yeganə düzgün həll yolu təxliyyə edilənlərin Amerikaya gətirilməsidir: “20 il bizim yanımızda olan əfqanlara verdiyimiz sözə əməl etməsək, gələcək tərəfdaşların bizə necə etibar edə biləcəyini bilmirəm”.Öz ölkələrində onilliklər boyu müharibə yaşadıqdan və orada repressiya və təqib ehtimalından xilas olan əfqan evakuasiyaçılar indi başqa bir kabusun içindədirlər.
Mənbə:Bbc.com
Tərtib etdi:Məhəmməd İbadullayev
Gundelik.az
