Osteoporozla bağlı onurğa sınıqlarının nəzərəçarpacaq yıxılma və ya zərbə olmadan da yarana biləcəyini bildirən Beyin və Sinir Cərrahiyyəsi üzrə mütəxəssis Prof. Dr. Ali Dalgıç xüsusilə yaşlı insanlarda qəfil başlayan bel və kürək ağrısının sadə əzələ tutulması kimi qiymətləndirilməməli olduğuna diqqət çəkib.
Osteoporoz sümük sıxlığının və sümük toxumasının möhkəmliyinin azalması nəticəsində yaranan metabolik vəziyyətdir. Menopauzadan sonrakı qadınlarda daha çox görülsə də, yaşlı kişilər üçün də mühüm sağlamlıq problemi hesab olunur.
Xəstəlik bədəndəki bütün sümüklərə təsir göstərir. Lakin ən ciddi nəticələri arasında onurğa və bud-çanaq sınıqları yer alır. Osteoporozla bağlı onurğa sınıqları bəzi xəstələrdə heç bir nəzərəçarpacaq əlamət olmadan inkişaf edə və uzun müddətdə hərəkət qabiliyyətinə, gündəlik həyata və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
Gündəlik hərəkətlər belə sınığa səbəb olur
Onurğa bədənin ağırlığını daşıyan əsas strukturlardan biridir. Lakin osteoporoz səbəbindən sümük möhkəmliyinin azalması fəqərələri gündəlik hərəkətlər zamanı yaranan yüklərə qarşı daha həssas edir.
Önə əyilmək, yüngül yük qaldırmaq, güclü öskürmək və ya asqırmaq kimi adi hərəkətlər belə osteoporotik fəqərələrdə sınığa səbəb olur. Bu sınıqlar əsasən fəqərənin ön hissəsində hündürlüyün itirilməsi ilə nəticələnir və “kompressiya sınığı” adlandırılır.
Qəfil başlayan kürək və bel ağrısı nəzərə alınmalıdır
Osteoporozla bağlı onurğa sınıqları hər zaman nəzərəçarpacaq şikayətlərə səbəb olmur. Bəzi sınıqlar başqa xəstəliklərin araşdırılması zamanı təsadüfən aşkarlanır, bəzi xəstələrdə isə ağrı adi bel tutulması kimi qiymətləndirilir.
Xüsusilə osteoporozu olan yaşlı insanlarda avtomobilin çuxurdan və ya maneədən keçməsi, qəfil hərəkət, öskürək və ya asqırmadan sonra başlayan kürək və bel ağrısı diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Ağrı istirahətə və ya ağrıkəsici dərmanlara baxmayaraq azalmazsa, ətraflı müayinə tələb olunur.
Sınığın irəliləməsi zamanı ayaqüstə qalmaq və ya yeriməklə artan ağrı, gündəlik fəaliyyətlərin azalması, boyun qısalması və kürəyin önə doğru əyilməsi kimi əlamətlər ortaya çıxır. Bir neçə fəqərədə sınığın yaranması isə donqarlaşmanın artmasına, tənəffüs qabiliyyətinin azalmasına və həzm problemlərinə səbəb olur.
Kimlər risk altındadır?
Osteoporoz və osteoporozla bağlı onurğa sınığı riski yaş artdıqca yüksəlir. Xüsusilə 70 yaşdan yuxarı qadın və kişilərdə sümük metabolizmindəki dəyişikliklər səbəbindən daha diqqətli olmaq lazımdır.
Menopauzadan sonrakı dövrdə olan, sümük mineral sıxlığı aşağı olan və osteoporoz müalicəsi almayan qadınlar əsas risk qrupları arasında yer alır. Daha əvvəl osteoporozla bağlı sınıq keçirmiş olmaq da yeni sınıq yaranma ehtimalını artırır.
Uzun müddət kortizon istifadəsi, siqaret çəkmək, həddindən artıq spirtli içki qəbulu, kalsium və D vitamini çatışmazlığı, həmçinin hərəkət məhdudiyyəti digər mühüm risk faktorlarıdır.
Diaqnoz zamanı görüntüləmə üsullarından istifadə olunur
Diaqnostika prosesinin ilk mərhələsini ətraflı xəstəlik tarixçəsi və fiziki müayinə təşkil edir. Dəqiq qiymətləndirmə üçün görüntüləmə üsullarından, zəruri hallarda isə laborator analizlərdən istifadə edilir.
DEXA və QCT üsulları sümük mineral sıxlığının qiymətləndirilməsində tətbiq olunur. Onurğanın rentgenoqrafiyası və kompüter tomoqrafiyası fəqərələrin sümük bütövlüyü və düzülüşü haqqında məlumat verir.
Maqnit-rezonans tomoqrafiyası isə sınığın yeni, yoxsa köhnə olduğunu müəyyənləşdirməyə və onurğa beyni üzərində təzyiq olub-olmadığını qiymətləndirməyə kömək edir. Kuşinq sindromu və paratiroid vəzi xəstəlikləri kimi osteoporoza səbəb ola biləcək digər sağlamlıq problemlərinin araşdırılması üçün də laborator analizlər aparılır.
Müalicədə əsas məqsəd yeni sınıqların qarşısını almaqdır
Osteoporotik kompressiya sınıqlarında yalnız mövcud sınığın deyil, sınığa səbəb olan osteoporozun da müalicə edilməsi lazımdır. Osteoporozun nəzarət altına alınması gələcəkdə yarana biləcək yeni sınıqların qarşısının alınması baxımından əsas yanaşmadır.
Kompressiya sınığı diaqnozu qoyulan xəstələrdə ilkin məqsəd ağrının azaldılması və insanın gündəlik fəaliyyətlərinə qayıtmasının təmin edilməsidir. Kəskin dövrdə ağrıkəsici dərmanlar, korset istifadəsi, fizioterapiya və reabilitasiya proqramları tətbiq olunur.
Şiddətli ağrısı olan və bu müalicələrdən kifayət qədər fayda görməyən seçilmiş xəstələrdə vertebroplastika və ya kifoplastika kimi müdaxilə üsulları nəzərdən keçirilir.
Bu prosedurlar zamanı sınıq fəqərənin gövdəsinə nazik iynə vasitəsilə süni sümük sementi yeridilir. Bununla fəqərə gövdəsinin mövcud hündürlüyünün qorunması və ağrının daha sürətli nəzarət altına alınması hədəflənir.
Lakin bu prosedurlar fəqərə gövdəsini və onurğanın düzülüşünü sınıqdan əvvəlki vəziyyətinə qaytarmır. Bundan əlavə, hər xəstə üçün uyğun olmur. Müalicə qərarı xəstənin klinik vəziyyəti, müayinə nəticələri, görüntüləmə məlumatları və aktual elmi məlumatlar birlikdə qiymətləndirilərək verilməlidir.
Erkən qiymətləndirmə həyat keyfiyyətini qoruyur
Osteoporozla bağlı onurğa sınıqları müalicə edilmədikdə xroniki ağrıya, hərəkət məhdudiyyətinə, boyun qısalmasına, onurğada deformasiyaya və həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur.
Osteoporozun effektiv müalicəsi, müntəzəm idmanla məşğul olmaq və yıxılmaların qarşısını almaq üçün tədbirlər görmək yeni sınıq riskinin azaldılmasına kömək edir. Risk qrupunda olan insanların vaxtında müayinə olunması və osteoporozla bağlı məlumatlılığın artırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mənbə:CNN Türk
Hazırladı:Ziyalə Əhmədli
Gundelik.az
