Faisal Islam:
Group of Seven-nin fövqəladə addımı neft qiymətlərinin spiral kimi artmasını yavaşlada bilər, amma tam dayandıra bilməz.
Bu gün səhər tezdən neftin qiyməti bir ara bir barel üçün 115 dollara (86 funt) qədər yüksələndə, G7 ölkələrinin maliyyə nazirlərinin fövqəladə iclası barədə xəbərlər yayıldı.
Məlumatlara görə, Beynəlxalq Enerji Agentliyi tərəfindən koordinasiya ediləcək şəkildə 300 milyon barel həcmində fövqəladə neft ehtiyatının bazara buraxılması mümkün ola bilər.
Təkcə bu ehtimal belə qiymətlərin artım tempini bir qədər azaltmağa kifayət etdi, lakin qiymətlər hələ də cümə gününün bağlanış qiymətindən xeyli yüksəkdir və münaqişədən əvvəlki səviyyələrdən çox yuxarıdır.
Bu isə təəccüblü deyil. Çünki Fars körfəzi bölgəsində milyonlarla barel xam neft hasilatı dayanıb və əksər körfəz ölkələri ya istehsalın azaldığını bildirir, ya da ən pis halda “fors-major” səbəbi ilə hasilatı dayandırdıqlarını deyirlər. Bu, onların nəzarətindən kənar hadisələr səbəbindən neft tədarükünü yerinə yetirə bilməmələrinə görə məsuliyyətdən azad edən hüquqi maddədir.
300 milyon barel çox böyük rəqəmdir. Bu, 2022-ci ilin aprelində Rusiyanın Ukraynanı işğalından sonra edilən rekord müdaxilədən iki dəfədən də çoxdur. Bu ehtiyatlara tarixdə cəmi beş dəfə müraciət olunub. Əgər bu qərar qəbul edilsə, bu, ümumi ehtiyatların təxminən dörddə birinin istifadəsi demək olacaq.
Bununla belə, bu hadisə tarixin ən böyük neft şoklarından birinə çevrilə bilər. Çünki 300 milyon barel qlobal gündəlik neft istehlakı ilə müqayisədə üç gündən də azdır (gündə təxminən 104 milyon barel). Bu həcm Hörmüz boğazından iki həftəlik normal neft daşınmasına bərabərdir.
Digər problem isə G7 maliyyə nazirlərinin hamısının bu qərarla razılaşıb-razılaşmayacağıdır.
Məsələn:
• Hamı Hörmüz boğazından keçən tankerlər üçün hərbi müşayiəti istəyəcəkmi?
• Göydə dronlar və raketlər uçarkən və bəzən tankerləri hədəfə alarkən yeni sığorta sistemi problemi həll edə bilərmi?
Bu arada ABŞ, Ukrayna müharibəsinə görə tətbiq olunan sanksiyalarla bağlı Rusiyaya müəyyən istisnalar verilməsi ideyasını irəli sürərək onu qismən həll yolu kimi göstərir.
300 milyon barel neftin buraxılması bütün problemləri həll etməyəcək. G7 çox güclü olsa da, Çin, Hindistan və Cənubi Koreya Körfəz regionunun neft və qazının əsas alıcıları olaraq qalır.
Bu səbəbdən ABŞ-dən Avropaya getməli olan qaz tankerləri indi Atlantik okeanında geri dönərək Panama kanalından keçib Asiyaya yönəlir.
Həmçinin reaktiv yanacağı və gübrə istehsalı üçün xammal da Körfəz bölgəsində ilişib qalıb və bu problemlər də ehtiyatların buraxılması ilə həll olunmayacaq.
Hazırda müzakirə olunan müdaxilə çox böyükdür. Bu addım bəlkə də neftin 150 dollara qədər qalxmasının qarşısını bir qədər ala bilər, amma bu şəraitdə bazarlarda çox az adam enerji qiymətlərinin düşəcəyinə mərc etməyə hazırdır.
Mənbə: BBC
Hazırladı: Jalə Əliyeva
Gundelik.az
