Günəş sistemimizdən kənarda kəşf edilən və təsdiqlənən ekzoplanetlərin sayı 6000-ə çatıb. Bu göstərici 1990-cı illərdən etibarən sürətlə genişlənən ekzoplanet axtarışlarının indiyədək əldə etdiyi ən yüksək nəticədir.
Gundelik.az xəbər verir ki, bu barədə NASA məlumat yayıb.
İlk dəfə 1992-ci ildə pulsarın ətrafında iki planet, 1995-ci ildə isə əsas ardıcıllıq ulduzunun ətrafında ekzoplanet aşkar olunmuşdu. Daha sonra NASA-nın Kepler və TESS missiyaları ilə kəşflərin sayı sürətlə artdı. 2015-ci ildə Kepler 1000-ci ekzoplanetini qeydə aldı, 2016-cı ildə isə bir il ərzində təxminən 1500 kəşf təsdiqləndi. 2022-ci ilin martında bu göstərici 5000-ə çatmışdı. 2025-ci ilin sentyabrında isə rəsmi olaraq 6000-ci ekzoplanet qeydə alındı.
Müxtəliflik diqqət çəkir
Kəşf edilən ekzoplanetlər Günəş sistemindəki planetlərdən fərqli olaraq böyük müxtəliflik göstərir. Onların arasında:
-
ulduzunun ətrafında günlərlə orbitini tamamlayan “isti Yupiterlər”,
-
cəmi bir neçə saatda tam fırlanan planetlər,
-
bir tərəfi həmişə işıqlı, digər tərəfi daim qaranlıq olan tidal kilidli dünyalar,
-
dəmir yağışı yağan və ya zəhərli qazlarla örtülmüş atmosferlərə sahib planetlər mövcuddur.
Mütəxəssislərə görə, bu müxtəliflik həm planetlərin əmələ gəlmə proseslərinə işıq salır, həm də Yerə bənzər dünyaların mövcudluğu ehtimalını artırır.
Kəşfiyyat üsulları
Ən çox istifadə olunan üsul tranzit metodudur – planet ulduzunun qarşısından keçərkən işığın zəifləməsi ölçülür. Bu yolla indiyədək təxminən 4500 ekzoplanet aşkar edilib.
Radial sürət metodundan istifadə etməklə 1140-a yaxın kəşf təsdiqlənib. Birbaşa görüntüləmə ilə isə 100-dən az planet müşahidə olunub.
Gələcək missiyalar
-
TESS hazırda minlərlə yeni namizəd planet müəyyənləşdirir.
-
Nensi Qreys Roman Kosmik Teleskopu (2027) mikrolinzalanma üsulu ilə minlərlə yeni ekzoplanet tapacaq.
-
ESA-nın PLATO missiyası (2026) Günəşə bənzər ulduzların ətrafında qayalı planetlər axtaracaq.
-
Çinin Earth 2.0 teleskopu (2028) dörd il ərzində Yerə bənzər planetlərin axtarışına yönələcək.
-
Təklif mərhələsində olan Yaşayış Dünyaları Rəsədxanası isə yaşamağa əlverişli zonalarda dünyaları öyrənməyi hədəfləyir.
“Böyük sual” – biz təkikmi?
NASA-nın Ekzoplanetlərin Kəşfiyyat Proqramının direktoru Don Gelino bildirib:
“Tapılan hər bir yeni planet bizə planetlərin hansı şəraitdə əmələ gələ biləcəyini və Yerə bənzər dünyaların nə dərəcədə ümumi ola biləcəyini anlamağa kömək edir. Bu biliklər Kainatda tək olub-olmadığımızı öyrənmək üçün həlledicidir”.
Alimlər vurğulayırlar ki, növbəti mərhələ Yerə bənzər planetlərdə həyatın izlərini – bioimzaları axtarmaq olacaq. James Webb Kosmik Teleskopunun ilkin nəticələri artıq bu istiqamətdə ümidverici hesab edilir.
NASA-nın açıqlaması bəşəriyyətin Kainatda öz yerini anlamaq yolunda mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilir.
Gundelik.az
