Avqust 22, 2026
Baku
İqtisadiyyat Müsahibə Xəbərlər

Məmməd Talıblı: “Azərbaycan rəqəmsal iqtisadiyyat platformasına resurslarını daşımağa tələsməlidir”

“Azərbaycan iqtisadiyyatının qarşısında dayanan əsas çağırışlardan biri resurs gəlirlərindən asılılığın azaldılması, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi və əhalinin sosial rifahının dayanıqlı şəkildə yüksəldilməsidir”.

Qlobal iqtisadiyyatda baş verən sürətli dəyişikliklər, rəqəmsallaşma və süni intellektin iqtisadi proseslərə təsirinin artması isə ölkələr üçün yeni imkanlarla yanaşı, ciddi risklər də yaradır. Bu baxımdan Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin prioritetlərinin düzgün müəyyənləşdirilməsi və rəqəmsal iqtisadiyyatın imkanlarından səmərəli istifadə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tanınmış iqtisadçı-ekspert Məmməd Talıblı ilə müsahibəmizdə əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi, əməkhaqqı siyasəti, qeyri-resurs iqtisadiyyatının əsas drayverləri, eləcə də Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyata və süni intellekt dövrünə hazırlığı barədə danışdıq. Ekspert xüsusilə sosial siyasətin daha dayanıqlı gəlir mənbələri üzərində qurulmasının, kənd təsərrüfatı və turizm kimi sahələrin inkişaf etdirilməsinin, həmçinin rəqəmsal maliyyə alətlərindən istifadənin genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulayır.

Müsahibədə, həmçinin süni intellektin əmək bazarına mümkün təsirləri və Azərbaycanın qlobal rəqəmsal transformasiya prosesində gecikməməsi üçün atmalı olduğu addımlar barədə fikirlər səsləndirilir.

 Əhalinin sosial rifahı və gəlirlərinin artırılması məsələsində iqtisadi siyasətin hansı istiqamətləri prioritet olmalıdır?
  – Əvvəla onu qeyd edim ki, resurs gəlirlərinə dayalı sosial siyasət yürütmək doğru siyasət sayıla bilməz. Resurs gəlirlərində ya hasilat (neft və ya qaz) həcmi və ya qiymət konyukturası aşağı düşən zaman məcmu gəlirlərimizə təsir göstərəcək. Bu isə fiskal baxımdan dayanıqsızlıq halı deməkdir. Və özündə əhəmiyyətli sürətdə riskdaşıyıcı amilləri ehtiva edir. Ona görə qeyri-resurs iqtisadiyyatının əsas drayeverləri dəqiqləşməlidir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı və turizm sektorları üzərində ciddi iqtisadi konstuksiyalar qurulmalıdır. Resurs və qeyri-resurs gəlirləri üzərində müəyyən mənada sosial siyasət konturları müəyyənləşdirmək olar. Ən yaxşı halda isə biz qeyri-resurs gəlirləri üzərində sosial siyasət qurmalıyıq. Sosial siyasətin əsas istiqamətləri kimi təhsil, səhiyyə və sosial təminat sistemi qurmalıyıq. Digərləri onların altistiqamətləri hesab olunur. Ölkəmizdə xüsusilə hər 3 sektorda çalışanların əməkhaqqı siyasində ciddi artımlar edilməlidir. Ölkədə əməkhaqqı siyasətinin əsas barometri olan orta aylıq əməkhaqqı deyil, median əməkhaqqı əsas götürülməlidir.
Son illərdə rəqəmsal iqtisadiyyat və süni intellekt dünya iqtisadiyyatını dəyişir. Azərbaycan bu prosesə nə dərəcədə hazırdır və hansı sahələrdə gecikmək riskimiz var?
  –  Heç şübhəsiz ki, süni intelektin dünya iqtisadiyyatına, xüsusilə əmək bazarına, məşğul əhali qrupları üçün əlavə gərginlik mənbəyi olacaq. Amma o təsirlərin qısa bir müddətdə Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirlərini demək tezdir. Bütün hallarda Azərbaycan rəqəmsal iqtisadiyyat platformasına resurslarını daşımağa tələsməlidir. Rəqəmsal iqtisadiyyatın, xüsusilə rəqəmsal maliyyə (“fintek”) alətlərindən ciddi olaraq istifadə olunmalıdır. Biz rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas hesab olunan makroiqtisadi göstəricilərdə xüsusi çəkilərini artırmalıyıq.
Bu qlobal trendin xüsusilə çoxvektorlu təsirlərini, xüsusilə iqtisadi təsirlərini başa düşmək üçün Nobel mükafatçısı, ABŞ eks dövlət kativi Henri Kissingerin həmmüəllif olduğu “Süni intelekt əsri” kitabını oxumağımızı tövsiyyə edərdim. Kitabda süni intelektin potensial hərbi istifadəsi atom bombasından daha təsirli olduğu yazılır. Qlobal iqtisadi münasibətlərdə oyunu kökündən sarsıdan bir prosesə daxil oluruq. Dünyanın balaca bir nöqtəsi olan Azərbaycan bu prosesə qısqanaraq yox, qızınaraq daxil olmalıdır.
AYNUR TURAN
Gundelik.az